مولانا از منظر معرفت‌شناسي

اين مقاله انديشۀ مولوي را از منظر معرفت ­شناسي مورد نقد و ارزيابي قرار مي­دهد. نويسندگان اين مقاله بين دو مفهوم عقل در تاريخ انديشۀ بشر تمايز قائل مي‌شوند: عقل انتقادي و عقل استعلايي، و استدلال مي­كنند كه عقل به‌ عنوان آموزۀ محوري در انديشۀ مولوي نيز در اين دو مفهوم متفاوت به‌كار رفته است. منظور از عقل انتقادي، دفاع از عقل­ گرايي در برابر مرجعيت ­گرايي و منظور از عقل استعلايي دفاع از عقل ­گرايي د ربرابر تجربه ­گرايي است كه دراي دو شكل عرفاني و فلسفي است. محور اصلي پژوهش حاضر، با توجه به اينكه اساسي ترين پرسش پيش‌ روي بشريت در همۀ حوزه­ هاي معرفت اين پرسش بوده و هست كه نقش عقل در كشف حقيقت چيست، ما در پي آن خواهيم بود كه بدانيم پاسخ مولوي به پرسش مزبور چيست و با پاسخ­ هايي كه ديگر انديشمندان به اين پرسش داده‌اند چه تفاوتي دارد. هدف اصلي در اين پژوهش اين است كه به روش تحليل كيفي با تفكر در اشعار مولوي نشان داده ­شود كه در مباحثۀ عقل ­گرايي د ربرابر مرجعيت ­گرايي، مولوي از مرجعيت ­گرايي دفاع نموده اما جهت ­گيري كلي او دفاع از عقل­گرايي است و از اين نظر مولوي را بايد از مهم­ترين مدافعان عقل­ گرايي انتقادي در تاريخ انديشه دانست و در مباحثۀ عقل­ گرايي در برابر تجربه ­گرايي، مولوي را بايد از مهم‌ترين مدافعان عقل‌گرايي استعلايي در تاريخ انديشه به‌ حساب آورد.