بحرين در آغاز عصر ناصري (بررسي و تصحيح رساله احوالات جزيرۀ بحرين)

دولت ايران در دورۀ ناصري، آشكارا پيرامون مسالۀ بحرين به تكاپوهاي سياسي و مكاتبه با دولت‌هاي ستيزه‌جو پرداخت؛ اما در پنهان، راهبردها و گزينه‌هاي ديگري را نيز بررسي مي‌كرد. پژوهش حاضر بر پايۀ دست‌نوشته‌اي از سال‌ 1268ق. نگاشته شده است و بيان مي‌كند كه برخي از كارگزاران دورۀ ناصري، برنامه‌اي راهبردي و آمادي به‌ويژه در رويارويي با بحران بحرين و ممالك همجوار زير نفوذ ايران در خليج فارس داشته‌اند؛ يكي از اين راهبردها، تأسيس نيروي دريايي قدرتمند و جنگ روياروي از راه دريا بوده است. با اين حال، يافته‌ها نشان مي‌دهد كه سياست دوگانۀ ناصرالدين شاه از يك سو، ديوانسالاري بيمار و ناكارآمد كه از مرگ نابهنگام اميركبير ناشي شده بود، از سوي ديگر و سرانجام، درگيري ايران در جبهه‌هاي شرقي به‌ويژه در افغانستان كنوني، راهبردهاي پيشنهادي در متن مذكور را ناكام گذارد.