بررسي گفتمان سفرنامه‌هاي آغازِ دوره قاجار و تأثير آنان بر نوخواهي عصر ناصري

همزمان با فرمانروايي قاجارها بر ايران و گسترش ارتباط ميان ايرانيان و ساير نقاط دنيا و نيز آشنايي آنان با اصول جديد تمدني و رويارويي نخبگان و جهانگردان ايراني با مدرنيته و پديد آمدن گفتمان جديد فكري و سياسي و همچنين امكان مشاهدة مستقيم ايرانيان از جوامع اروپايي، انتقال اطلاعات كسب شده به صورت شفاهي و كتبي فراهم آمد كه حاصل اين مشاهدات، نخستين تصاوير و صورت‌هاي ذهني ايرانيان از تمدن جديد را در ميان آنها ايجاد كرد. سفرنامه‌هاي مربوط به آغاز اين دوره به عنوان پيشگامان عقل مدرن ايراني، شامل برداشت ­ها و مشاهدات از جوامع پيشرفتة آن روزگار را به صورت خام و با بيان روايتي و توصيفي، به دولتمردان و به‌ويژه پادشاهان قاجار منعكس كرد. نويسندگان، غالباً مطالعه و توجه به اين متون و توصيه‌هاي آنها را در نوسازي و پيشرفت بهتر ايران انتظار داشتند. در اين مقاله با استفاده از روش توصيفي و تحليلي و نيز بهره‌وري از منابع كتابخانه‌اي كوشش شده است كه با تحليل سفرنامه­هاي ايرانيان ابتداي دوره قاجار (از تشكيل اين سلسله تا اوايل عصر ناصري) صورت‌هاي ذهني ايرانيان از تمدن جديد و پيشرفت­هاي دول اروپايي، واكاوي و ميزان تأثير اين نوشته‌ها بر ناصرالدين شاه قاجار بررسي شود.