بررسي و تحليل تطبيقي تمثيل‌هاي «وحدت وجود» در انديشۀ ابن‌عربي و بيدل دهلوي «سمع و نطق خود تماشاي دويي ‌است»

تبيين چگونگي وحدت وجود، همواره يكي از چالش ­بر­انگيزترين مباحث حوزۀ عرفان بوده است. از آنجايي‌ كه پيچيدگي اين موضوع ريشه در ناكارآمدي گزاره ­هاي زباني در تشريح عوالم وراي عالم شهادت دارد، ابن‌عربي به‌ عنوان بنيان‌گذار نظريۀ وحدت وجود و به‌تبع آن بيدل دهلوي، براي تشريح اين­گونه تجارب عرفاني، از تمثيل­ هاي مختلفي بهره جسته ­اند. در اين مقاله ابتدا دربارۀ وحدت وجود، تجلي و پيشينۀ اين نظريه در ميان اقوام و مذاهب مختلف و نيز عرفاي اسلاميِ پيش از ابن‌عربي توضيحاتي بيان شده است و در مرحلۀ بعد، درباره كميت و كيفيتِ بهره‌گيري بيدل از تمثيل­ هاي وحدت وجودي ابن‌عربي، در كتاب چهار عنصر بحث كرده ­ايم و در نهايت به اين نتيجه رسيده ­ايم كه بيدل نيز همانند ابن‌عربي بر اين عقيده است كه وجود حقيقي از نظر ذات و اطلاق واحد، و از نظر اسما و صفات و اطوار تجلي، متكثر است و بر اين مبنا از اكثر تمثيل­ هايي كه ابن‌عربي براي تبيين اين نظريه بهره جسته، او نيز استفاده كرده است.