اَشكال تقابل‌هاي عرفاني در غزليات عطار

متناقض ­نما به عنوان يكي از ويژگي­ هاي بارز كلام عطار، برآمده از تجربيات و مكاشفات عميق دروني اوست كه در پي فراتر رفتن او از دنياي مادي و مواجه با حقايق برتر به‌دست مي­ آيد. گستره عرفان عطار بسياري از حقايقي را كه ما آن­ها را در تضاد هم مي­بينيم در كنار هم تعريف مي­كند و زبان عرفان كه گوياي ناب ­ترين لحظات عارف است در پي خصلت­ متناقض ­نماي تجربه عرفاني، پارادوكسيكال مي‌شود. به اين ترتيب ﺗﺄمل در ژرفاي اين تقابل ­ها و تناقض­ ها و روابط دوسويه آنان، ما را به حقيقت عرفان عملي عطار نزديك­تر مي­كند. براساس پژوهش حاضر كه ده متناقض ­نماي عرفاني از جمله تقابل­ هاي «غم و شادي»، «درد و درمان»، « حيرت و يقين» و ... بررسي شده است روابط طرفين تقابل در هشت گروه تقسيم مي‌شود. اَشكال اين پارادوكس­ها به صورت­هاي: حضور هم‌زمان دوطرف تقابل در شخصيت انسان كامل، عين هم شدن طرفين، حركت دايره ­وار سويه­ هاي متناقض ­نما، رابطه طولي (لازم و ملزوم) آنان، تحول معنايي يكي از طرفين و برتري آن بر طرف ديگر، تضاد طرفين، گذر از هر دو طرف براي درك حقيقت عرفان، يكساني طرفين در نظر عارف، قابل ملاحظه است.