رويكردي فلسفي به اصل عليت در روايت سينمايي پست مدرن (مطالعه‌اي بر فيلم طعم گيلاس)

Philosophical Approach to Causality Principle in Postmodern Cinematic Narrative (A Study of Taste of Cherry)

عليّت يكي از مهم‌ترين دغدغه‌هاي بشري و از بنيادي‌ترين مفاهيم فلسفي است. فيلسوفان غربي كه انديشه آنها، در اين پژوهش مورد مطالعه است، از دوران باستان تا معاصر رابطه بين علّت و معلول را از چند نظر بررسي كرده‌اند. فيلسوفان سنتي و كلاسيك، به‌ويژه ارسطو، رابطه علّي را ضروري و قطعي دانسته‌اند. به اين معنا كه اين رابطه بر اصل ضرورت بنا نهاده شده است و هر پديده‌اي در جهان، ضرروتاً علتي دارد. در روايت كلاسيك كه معمولاً فيلم‌هاي هاليوودي نمونه آن هستند، عليت مهم‌ترين عنصر است كه وحدت و انسجام پيرنگ داستاني را تضمين مي‌كند. به سبب آنكه عليت در سنت فلسفي ارسطو، ضروري بود، در روايت سينمايي كلاسيك نيز رابطه علت و معلول براساس اصل ضرورت است. اين رابطه در روايت سينمايي پست مدرن به‌صورت تصادفي در مي‌آيد. به نظر مي‌رسد تغييرات رابطه علّت و معلول در انديشه فلسفي، موجب دگرگوني عليّت در ساخت روايي فيلم‌ها شده است. به اين علت كه روايت در سينماي ايران و فيلم‌هاي داستاني بازتاب و انعكاس روايت در سينماي غرب است، اين پژوهش تلاش دارد علاوه‌بر تحقيق و اثبات تأثير عليّت در فلسفه بر رابطه علت و معلولي در روايت سينمايي، فيلم سينمايي طعم گيلاس(1378) را به‌صورت هدفمند و به روش تحليلي ـ توصيفي مورد تحليل محتوايي قرار بدهد، تا دگرگوني روايت از طريق تغيير در روابط علت و معلولي بررسي شود.

Causality is a significant concern to humankind and also a fundamental philosophic concept. Western philosophers whose ideas are discussed in this research, studied cause-effect relationship from different point of views. Cinematic narrative is a combination of causality ,time and space system. In classic narrative which are typically in Hollywood films, causality is the most important element that guarantee the coherence and unity of a plot. Since the causality in Aristotle's philosophical tradition was essential, the cause-effect relationship in classic cinematic narrative is also based on the principle of necessity. Cause-effect relationship in postmodern cinematic narrative is accidental. It seems that variation in cause-effect relationship through philosophical thoughts resulted in transformation of causality in film narrative structure. Since narrative in Iranian films is in part a reflection of the narrative in western cinema, this study tries to investigate and assert the impact of philosophical causality on the cause-effect relationship of cinematic narrative. Furthermore surveying the Taste of Cherry (1999) by method of content analysis is considered to examine the narrative variation from conversion of the cause-effect relationship