حقيقت اراده انسان و تعلق آن به افعالش از منظر فخر رازي و ملاصدرا

The Realty of Human Will and Its Functions as Viewed by Fakhr Razi and Mulla Sadra

اراده يكي از مهمترين صفات انسان است. بين متكلمين و فلاسفه اسلامي در تفسير اراده انسان و مبدئيت آن براي افعالش ديدگاه‌هاي گوناگوني وجود دارد. اين نوشتار به روش توصيفي- تحليلي ديدگاه فخر رازي و ملاصدرا در باره حقيقت اراده انسان و مبدئيت آن براي افعالش را واكاوي كرده‌ و به اين نتيجه دست يافته است كه از نگاه آنان، اراده انسان كيفي نفساني بوده و تصديق به وجود آن بديهي است. فخر رازي با اين كه چند دليل عقلي و نقلي براي اثبات استناد افعال انساني به اراده الهي و عدم تأثير اراده انسان در اين افعال اقامه كرده است ليكن تفسير بزرگان اشاعره از نظريه كسب را بر نتابيده و تفسير جديدي از اين نظريه ارائه كرده كه در آن، علاوه بر اين كه همه چيز- از جمله فعل انسان- به خداوند استناد دارد، قدرت و داعي انسان نيز در انجام فعلش تاثيرگذار است. از اين رو، ميان اين دو مطلب ناسازگاري ديده مي‌شود و ديدگاه وي در باره مبدئيت اراده انسان در فعلش گويا نيست. ملاصدرا فقط نظريه امر بين الامرين را مبين رابطه صحيح اراده الهي و اراده انساني در اين افعال دانسته‌است. بر اين اساس، خداوند فاعل حقيقي فعل انسان بوده و اراده انسان نيز هر چند علت معدّ و واسطه‌ي ظهور اراده الهي در اين فعل است، ليكن اين اراده به طور حقيقي در فعل انسان اثر گذار است.

فاقد چكيده مي باشد