تنوع ژنتيكي در بخشي از ژرم‌پلاسم گندم نان بانك ژن گياهي ملي ايران

اين تحقيق به منظور بررسي تنوع ژنتيكي در 470 نمونه ژنتيكي از كلكسيون گندم نان بانك ژن گياهي ملي ايران انجام شد. آزمايش در سال زراعي 1392-1391 در قالب طرح آگمنت در كرج انجام شد. صفات زراعي و مورفولوژيكي مطابق با دستور‌العمل بين‌المللي ارزيابي شدند. تنوع موجود در ژرم‌پلاسم مورد مطالعه با استفاده از آماره‌هاي توصيفي بررسي شد. بر اساس شاخص شانون، صفت تراكم سنبله داراي بيشترين تنوع (0.903) در بين صفات كيفي بود. وزن دانه پنج سنبله و تعداد دانه در سنبله داراي بيشترين ضريب تغييرات و بيشترين تنوع در بين صفات كمّي بودند. وزن دانه پنج سنبله بالاترين ضريب همبستگي مثبت معني‌دار با تعداد دانه در سنبله (**0.69 =r ) را داشت و با صفات طول سنبله، وزن صد دانه، قطر ساقه، تعداد سنبلچه در سنبله و تعداد گلچه در سنبلچه نيز داراي همبستگي مثبت معني‌دار بود. نتايج تجزيه به مؤلفه‌هاي اصلي نشان داد كه پنج مؤلفه اصلي اول 68.3 درصد از تغييرات داده‌ها را دربر داشتند. با استفاده از تجزيه خوشه‌اي به روش K means، نمونه‌هاي ژنتيكي در ده گروه قرار گرفتند. گروه اول داراي بيشترين ميانگين وزن دانه پنج سنبله، تعداد دانه در سنبله، تعداد گلچه درسنبلچه و تعداد سنبلچه در سنبله بود و از بيشترين فاصله نسبت به ساير گروه‌ها برخوردار بود. نمونه‌هاي ژنتيكي برتر مانند 5617 از ايران (وزن دانه پنج سنبله 26.55 گرم)، 5752 از افغانستان (وزن صد دانه 6.7 گرم) و 6783 از چين (تعداد دانه در سنبله 103.4 عدد) را مي‌توان به عنوان منابع ژنتيكي ارزشمند براي صفات ارزيابي شده در برنامه‌هاي به‌نژادي آينده مورد بهره‌برداري قرار داد.