ارزيابي كارايي مصرف نيترو‍ژن در نظام‌هاي زراعي توليد گندم (Triticum aestivum L.)

نظام‌هاي رايج كشاورزي براي حفظ و تقويت حاصلخيزي خاك به كودهاي شيميايي به­ويژه كودهاي نيتروژني وابسته مي‌باشند.گرچه مصرف كودهاي نيتروژني نقش قابل توجهي در افزايش عملكرد داشته است، اما مصرف بي­رويه آن با كاهش كارايي مصرف نيتروژن همراه بوده است. اين پژوهش به­منظور بررسي و تجزيه و تحليل، روند تغييرات كارايي مصرف نيتروژن و تعيين سهم نسبي اجزاي كارايي در نظام‌هاي زراعي گندم (Triticum aestivum L.) با استفاده از مدل CENTURY انجام شده است. نتايج به­دست آمده در اين مطالعه نشان داد كه ميانگين كارايي مصرف نيتروژن در نظام‌هاي زراعي گندم اين مطالعه 3/28 كيلوگرم دانه به­ازاي هر كيلوگرم نيتروژن فراهم يا قابل جذب خاك بود. نظام‌هاي زراعي گندم (تبريز، شيراز، گرگان) بالاترين و در مقابل نظام‌هاي زراعي (كرمان، بيرجند، زابل) كمترين كارايي amp;nbsp; مصرف نيتروژن را دارا بودند. بررسي روند تغييرات عملكرد در مقابل كارايي مصرف نيتروژن نشان داد با افزايش يك واحدكارايي مصرف نيتروژن، عملكرد با شيبي معادل14/0 تن افزايش يافته است. از طرفي همبستگي مثبت و معني­داري بين كارايي مصرف نيتروژن با كارايي تبديل (r=0.73 p≤0.01) و جذب نيتروژن (r=0.69 p≤0.01) به­دست آمد. همچنين، تفكيك سهم نسبي اجزاي كارايي مصرف نيتروژن حاكي از آن بود كه در دامنه مصرف 12080 كيلوگرم نيتروژن در هكتار سهم نسبي اجزاي كارايي جذب و تبديل به­ترتيب 64 و 36 درصد بود كه با افزايش مصرف نيتروژن به­ميزان 160121 كيلوگرم در هكتار سهم نسبي كارايي جذب به 33 درصد وكارايي تبديل به 67 درصد تغيير يافت. به­نظر مي‌رسد در نظام‌هاي توليد گندم هنگامي كه جزء غالب كارايي جذب مي­باشد مديريت زراعي و استفاده از روش‌هاي اصلاحي زماني كه جزء غالب كارايي تبديل مي‌باشد به عنوان رهيافت‌هاي پيشنهادي در جهت بهبود كارايي مصرف نيتروژن مورد توجه مي­باشند.