مقايسه اثرات زيست محيطي نظام‏هاي توليد برنج (Oryza sativa L.) در الگوهاي كشت اول و دوم با روش ارزيابي چرخۀ حيات (مطالعه موردي: شهرستان ساري)

ارزيابي چرخه حيات (LCA) يكي از توسعه­يافته­ترين و قابل قبول­ترين ابزارهاي جهاني براي مقايسه اثرات زيست محيطي فرآورده­ها و خدمات است كه اثرات زيست محيطي و پتانسيل تأثير يك فرآورده را از amp;nbsp;توليد تا مصرف مطالعه و ارزيابي مي­كند. برنج (Oryza sativa L.) يكي از مهمترين محصولات زراعي است. هدف اين مطالعه تعيين اثرات زيست محيطي توليد برنج در روش كشت اول و دوم در شهرستان ساري با استفاده از ارزيابي چرخه حيات بود. بدين منظور، ميانگين نهاده­هاي مصرفي طي سال 1393 به ازاي يك هكتار تعيين شد. اطلاعات از 105 كشاورز برنج­كار از طريق مصاحبه با استفاده از پرسشنامه جمع­آوري شد. LCA بر اساس روش ارائه شده در ايزو 14044 در چهار گام تعريف اهداف و حوزه عمل مطالعه، مميزي چرخه حيات ، ارزيابي تأثير چرخه حيات و تلفيق و تفسير نتايج محاسبه گرديد. پتانسيل گرمايش جهاني، اسيدي شدن و اوتريفيكاسيون در محيط­هاي خشكي و آبي به عنوان سه گروه تأثير مهم مدنظر قرار گرفتند. واحد كاركردي نظام­هاي توليد برنج معادل يك تن شلتوك در نظر گرفته شد. نتايج نشان داد كه بيشترين پتانسيل گرمايش جهاني برنج در مقايسه الگوهاي كشت مربوط به كشت دوم با 36/840 واحد معادل كيلوگرم CO2 به ازاي يك تن شلتوك بود. در الگوي كشت دوم، ميزان انتشار انواع گازهاي گلخانه­اي شامل CO2، CH4 و N2O به ترتيب برابر با 82/402، 85/0 و 70/436 معادل كيلوگرم CO2 به ازاي يك تن شلتوك تعيين شد. در الگوي كشت دوم ميزان انتشار انواع آلاينده­ها در گروه تأثير اسيدي شدن شامل NH3، NOx و SO2 به ترتيب برابر با 721/0، 225/0 و 541/0 واحد معادل كيلوگرم SO2 به ازاي يك تن شلتوك بود. بالاترين پتانسيل گروه تأثير اوتريفيكاسيون در بوم­نظام­هاي آبي و خشكي در الگوي كشت دوم برابر با 07/2 واحد معادل كيلوگرم PO4 به ازاي يك تن شلتوك و 48/2 واحد معادل كيلوگرم NOx به ازاي يك تن شلتوك محاسبه شد. مجموع شاخص زيست محيطي برنج در الگوي كشت دوم برابر با 39/0 EcoX به ازاي يك تن شلتوك بدست آمد. بنابراين، مي­توان بهره­گيري از اصول اكولوژيك نظير كاهش خاكورزي و مصرف كودهاي آلي را به عنوان راهكارهايي پايدار در مديريت مزارع برنج به ويژه در الگوي كشت دوم به منظور كاهش اثرات زيست­محيطي مدنظر قرار داد.