فوكو، گفتمان، تحليل گفتمان

فوكو با بكارگيري مفهوم گفتمان شيوه جديدي براي تحليل تاريخي و اجتماعي ارائه نمود و بعد از استقبال وسيع پژوهشگران، اكنون گفتمان به يكي از پركاربردترين مفاهيم علوم اجتماعي تبديل شده است. تحليل گفتمان شيوه پژوهشي فوكو است كه او طي كارهاي خود، ديرينه‌شناختي و تبارشناختي، از آن براي تحليل تاريخي و كنوني جامعه غربي استفاده مي‌كند. در اين مقاله ضمن بررسي مفهوم نظري گفتمان، روش تحليل گفتمان فوكويي بررسي مي‌شود. طي اين بررسي سير تحول مفهوم گفتمان و نحوه تحليل گفتمان در كارهاي فوكو خواهد آمد. در ادامه نوع بكارگيري آن در دو شيوه پژوهشي – نظري ديرينه‌شناسي و تبارشناسي را بررسي خواهد شد. در اين مقاله همچنين دو مثال عملي از تحليل گفتمان چگونگي عملي انجام آن را توضيح مي‌دهد. در انتها خواهيم ديد كه پژوهش گفتماني با ذايقه نيمه فوكويي دشواري‌هايي خاص خود را دارد و همزمان پژوهشگر آزاد است تا بي آنكه دغدغه معيارها و تنظيمات پژوهش اجتماعي متعارف را داشته باشد، پژوهش خود را به گونه‌اي «معتبر» سامان دهد كه نظريه و روش در هم ادغام شوند.