واژه‌هاي مركب مختوم به ستاك حال «پز» با مفهوم عامل‌محور ازمنظر صرف ساختي

پژوهش حاضـر در چارچوب صرف ساختي به بررسي تنوعات معنـايي واژه‌هاي مركب مختـوم به ستاك حال «پـز» داراي مفهوم عاملي در زبان فارسي پرداخته است. پرسش‌هاي اصلي پژوهش حاضر چگونگي شكل‌گيري اين تنوعات و رابطۀ بين طرح‌واره ناظر بر آنها است. به ‌اين‌ منظور، 168 واژه‌ مدنظر از پيكره‌هاي درزماني و همزماني زبان فارسي گردآوري شدند. اين واژه‌ها در مقوله‌هاي معنايي ويژگي شخص عامل، اسم شخص عامل، اسم عامل غيرشخص/ ابزار و اسم شغل جاي مي‌گيرند و به دو مقولۀ عمدۀ واژگاني صفت و اسم تعلق دارند. بررسي درزماني واژه‌هاي استخراج‌شده نشان داد گويشوران زبان فارسي از قرن پنجم هجري قمري طرح‌واره اسم شغل را از ساخت [xپز] براي اشاره به مفاهيم شغلي منشعب كرده‌اند. سپس در ربع دوم قرن شمسي حاضر تحت‌تأثير بسط استعاري در سطح الگو و براساس فرايند تقريب، طرح‌واره‌اي جديد و مستقل براي ابزارواژه‌ها ساخته‌اند. علاوه‌بر اين مشخص شد كه در توجيه نحوه شكل‌گيري زيرطرحواره ابزار، فرضيۀ سنتي بسط مفهوم عامل به ابزار در زبان فارسي پاسخ‌گو نيست. همچنين، استدلال شد دو ساخت اسم عامل و صفت عامل واژه‌هاي مركب مختوم به ستاك حال «پز» ساخت‌هاي خواهر محسوب مي‌شوند به‌طوري‌كه حتي با بررسي‌هاي درزماني نمي‌توان تقدم و تأخري ميان شكل‌گيري آنها تعيين كرد و همواره ميان آنها رابطه جانشيني برقرار است.