تمدن و فرهنگ نقش علّي و معلولي

Civilization and Culture, the role of Cause and Effect

در گفتار رايج علمي و فكري معاصر، غالباً فرهنگ در جايگاه علت و متغير مستقلي قرار مي‌گيرد كه بسياري از امور اجتماعي را همچون معلول و متغير تابع تبيين مي‌كند، اما از اين كمتر سخن گفته مي‌شود كه فرهنگ خود معلول چه عامل يا عواملي است. به‌نظر مي‌رسد ترجيح بر اين بوده است كه فرهنگ مقامي ارجمند داشته باشد كه با نقش علّي آن تناسب بيشتري دارد تا موقعيت معلولي. در حالي‌كه فرهنگ از محيط به‌شدت متأثر است تا جايي كه مي‌توان گفت تاحدودي مولود و معلول آن است. فرهنگ يك نرم‌افزار يا يك ابزار نرم است كه در دنباله و تكمله سخت‌افزار يا ابزارهاي سخت به كار رفع بهتر نيازهاي بشر مي‌آيد. به حكم تأثير محيط، در فضاهاي بدوي تفاوت در محيط طبيعي و جغرافيايي باعث تفاوت فرهنگ‌ها بوده است و، به سبب همين تأثير محيط، در فضاي مدرن، محيط صناعي و كالبدي در موقعيت علت فرهنگ قرار مي‌گيرد؛ در نتيجه، به‌سبب همگرايي صنعت و توسعۀ شهري در جهان، فرهنگ‌ها هم به تَبَعِ آنها به سمت يك كانون همگرايي مي‌كنند. به اين شكل، فرهنگ در معناي قديم آن يعني فرهيختگي، كه عام و ارزش‌گذار بود، جايگزين معناي مردم‌شناختي مدرن آن مي‌شود كه با تنوع همراه و از ارزش‌گذاري و مقايسه گريزان بود.