تصوير دانشجويان در داستان‌هاي كوتاه قبل از انقلاب اسلامي (از دهه بيست تا پنجاه شمسي)

دانشجويان به عنوان يكي از اقشار نوظهور‌‌ در جامعه ايران تلقي مي‌شوند كه از نخستين سال‌هاي تأسيس دانشگاه به منزله نمادي از تجدد و طبقه متوسط شناخته شده‌اند. آنان به دليل توسعه نامتوازن صورت گرفته در دوران پهلوي هم با سنت در تعارض بوده‌اند و هم با تجدد. هدف از پژوهش كتاب‌خانه‌اي حاضر بررسي نوع نگاه نويسندگان به منش و كنش دانشجويان در داستان‌هاي كوتاه دهه‌هاي بيست تا پنجاه شمسي است. با مطالعه اين داستان‌ها با سه دسته از دانشجويان مواجه مي‌شويم: مبارزان آرمان‌خواه، فردگرايان مأيوس و اميدواران واقع‌بين. هر نويسنده‌اي با توجه به خاستگاه فكري‌اش شخصيت دانشجويان را به شكلي توصيف مي‌كند. براي مثال از آنجا كه صادقي و ساعدي تحت تأثير گرايش‌هاي نهيليستي قرار دارند، دانشجويان داستان‌هاي آنان نيز از ايجاد هر گونه تغيير فردي و اجتماعي‌ اظهار نااميدي مي‌كنند. اين دسته از دانشجويان رؤياهاي خود را از دست داده‌ و مأيوس و منزوي شده و نهايتاَ  دچار رخوت و عطلت گشته‌اند. انحرافات اخلاقي، اعتياد و تمايل به خودكشي نيز برخي از رفتارهاي شايع اين طيف از دانشجويان است ولي از سوي ديگر دانشجويانِ به تصوير كشيده شده در داستان‌هاي بزرگ علوي و نادر ابراهيمي آرمان‌خواه و پرتحرك‌اند و مبارزات تشكيلاتي سياسي را عليه رژيم سامان مي‌دهند. سيمين دانشور و گلي ترقي در ميانه اين دو جريان ايستاده‌اند و دانشجويان داستان‌هاي آن دو، تلاش مي‌ورزند كه از انفعال خارج شده و به رشد و پويايي دست يابند.