گونه شناسي كالبدي فضاهاي اصلي خانه هاي چند طرف ساخت شهر اصفهان در گسترة شكل تهرنگ

همواره استفاده از اصول كالبدي يكي از عوامل تأثيرگذار در طراحي ابنية تاريخي با عملكردهاي مختلف معرفي شده است. با توجه به سابقة چشمگير ساخت خانه، شناخت ويژگي‌هاي كالبدي، از جمله عوامل شكلي مؤثر در حفظ و نگهداري اين عملكرد، حايز اهميت خواهد بود. در اين پژوهش باور بنيادين آن است كه فضاهاي اصلي خانه‌ها بر اساس جهت‌هاي جغرافيايي و همچنين جهت كشيدگي حياط، مكان‌يابي، و طراحي شده‌اند. با رجوع به سخنان نظريه‌پردازان در اين مورد، آشكار مي‌شود كه آن‌ها از منظرهاي متفاوتي، از جمله تاريخ‌نگاري، جنبه‌هاي معنوي و فلسفي، سلامتي، و اجتماعي به اين مفاهيم نگريسته‌اند. در اين پژوهش براي نخستين بار به گونه‌شناسي كالبدي تهرنگ فضاهاي اصلي خانه‌هاي چندطرف‌ساخت در شهر اصفهان پرداخته شده است. ابزارهاي مورد استفاده شامل جمع‌آوري اطلاعات به روش مطالعة اسنادي، كتابخانه‌اي، ميداني، و بهره‌گيري از مصاحبه‌هاي ساختاريافته با صاحب‌نظران و استادكاران است. جستار پيش روي به منظور بررسي ويژگي‌هاي كالبدي خانه‌ها در قالب تهرنگ انجام گرفته است و از اين رهگذر چگونگي چيدمان فضاهاي خانه‌هاي گذشته تحليل مي‌شود. بدين منظور، ابتدا اطلاعات مربوط به نمونه‌هاي نخستين از طريق «مشاهده و برداشت ميداني»، «مصاحبه با استادكاران و مرمتگران ابنيه و سكنة قديمي خانه‌ها»، و «مطالعات كتابخانه‌اي» جمع‌آوري شده است. سپس با دسته‌بندي و گونه‌شناسي شكلي فضاهاي طراحي‌شده در خانه‌هاي تاريخي شهر اصفهان به تحليل ويژگي‌هاي مشترك و متفاوت تكرارشونده در آن‌ها پرداخته شده است. بررسي‌ها حاكي از آن است كه جهت قرارگيري محور طولي حياط بر نحوة چيدمان و سازمان‌دهي فضاها نقش مؤثر داشته و ويژگي‌هاي اقليمي همچون تابش نور و ابعاد حياط (طول و عرض) در اولويت دوم مد نظر قرار مي‌گرفته است، به گونه‌اي كه كشيدگي حياط در جهت شمالي‌ـ جنوبي و يا شرقي‌ـ غربي در چيدمان فضاها نقش مؤثري داشته است.