بررسي اعجاز در قرآن بر اساس علم منطق با تكيه بر احاديث

با مروري اجمالي در معجزات پيامبران درمي‌يابيم كه معجزه هر پيامبري دو وجه شاخص و ممتاز دارد كه عبارتند از: وجه امتياز حسّي و وجه امتياز عقلي. به عنوان مثال، اژدها شدن عصاي حضرت موسي(ع)، بيرون آمدن ناقه حضرت صالح از سينه كوه، شفاي مريضان به دست حضرت عيسي(ع) و نظير اينها را مي‌توان از مصاديق معجزات حسّي برشمرد. امّا آن بخش ازگفتار انبياء و كردار منبعث از اين گفتار كه به تصريح ايشان، وحي و سخن خداست، وجه عقلي اعجاز را در بر مي‌گيرد و اساس و عنوان پيامبري حاكي از همين معجزات است؛ يعني دريافت پيام از منبع غيرمتعارف و ابلاغ آن به مردم، و منظور از منبع متعارف، عقل و انديشه بشري در كنار عقل و انديشه الهي است. مقام تجلّي عقل الهي برترين و شاخص‌ترين وجه امتياز انبياست؛ زيرا عقل بشري در رهگذر زمان، مكان و تجربه حسّي تكامل مي‌يابد. در نتيجه، فاقد توانايي احاطه بر آينده است. مراد از آينده صرفاً قيد زمان نيست، بلكه منظور، حاصل و نتيجه قوانين و سنّت‌هايي است كه انسان با انديشه خود به آن مي‌رسد يا رسيده است. لذا عنصر زمان و مكان در تجربيّات و تعقّلات بشري دو امر ضروري هستند، در حالي كه در فرآيند عقل وحياني، فاقد هر گونه نقش و نقشه هستند. با دقّت در تجلّي عقل وحياني در عقل بشري مي‌توان به يكي از تجلّيات قاطع و مستمر اعجاز الهي به‌ويژه رسول گرامي اسلام درهمه دوران پي برد.