بررسي و تحليل گفتگوهاي سورۀ يوسف(ع) در قرآن براساس نظريۀ گرايس

كاربردشناسي زبان، يكي از دانش‌هاي بين‌رشته‌اي است كه هدف آن، تأمل و دقت در سازوكار رابطۀ ساختار و عناصر سازندۀيك متن براي درك بهتر چگونگي روند تكوين معني و معاني نهفته در آن است. مكالمه و گفت‌وگو يكي از عناصر سازندۀ هر متن روايي است كه در ايجاد و انتقال معني متن نقش محوري دارد؛ ازاين‌رو در اين پژوهش مكالمه‌هاي روايت يوسف(ع) در قرآن براساس نظريۀ قواعد مكالمۀ گرايس به روش توصيفي‌تحليلي بررسي شده است تا به اين پرسش‌ها پاسخ داده شود كه در اين روايت نحوۀ كاربرد و تخطي از اصول تعاون چگونه بوده است و اينكه اين تخطي‌ها چه تأثيري در شكل‌گيري معناي اين روايت دارند. نتايج حاصل از پژوهش نشان مي‌دهد در 84 آيۀ متضمن عنصر گفتگو در اين روايت، 71 نمونه نقض و تخطي از قواعد مكالمه ازسوي يك يا هر دو طرف مكالمه ديده مي‌شود. بيشترين تخطي در اصل كميت با 34 نمونه و سپس در اصول كيفيت با 17 نمونه، ارتباط و شيوه با 8 نمونه است. همچنين مشخص شد بخش اعظم بار معنايي اين روايت و تصوير ذهني حاصل از شخصيت‌هاي اصلي آن در نظر خواننده وابسته به تكرار عامدانۀ نقض قواعد مكالمه با انگيزه‌هاي خاص در حين گفتگوها است.