آفرينشِ جهان‌: تعقل يا تصادف؟

در نظريه‌هاي علمي امروز، جهان‌هاي فيزيكي بي‌شماري پيش‌بيني مي‌شوند كه در هر كدام، بسته به شرايط آغازين تصادفي خود، ممكن است قانون‌هاي فيزيكي متفاوتي حاكم باشند و مسير تكاملي متفاوتي پيموده شود. ما نيز به‌تصادف در كسر بسيار كوچكي از اين جهان‌ها زندگي مي‌كنيم كه شرايط مناسب براي پيدايش و تكامل زندگي تا رسيدن به موجودات هوشمند را دارند. اين در حالي است كه در فلسفه اولي، تصادف در آفرينش جهان هستي راه ندارد. آفرينش بر تعقل موجود مجرد استوار است؛ همچنين اصلِ مادۀ طبيعت به‌تبعِ وجود عقل‌هاي مجرد، همواره موجود است. جهان طبيعت سرآغاز زماني ندارد؛ اما حوادث آن زمانمند هستند و پي‌درپي رخ مي‌‌دهند. با اين وصف، مفهوم آفرينش بر اصل جهان نيست؛ بلكه بر حوادث آن به‌كار مي‌آيد. در اين گفتار، دو ديدگاه متمايز علمي و فلسفي يادشده در باب آفرينش جهان به تصوير و نقد كشيده مي‌شود. در جمع‌بندي نهايي، چاره‌اي براي ربط‌دادن اين دو ديدگاه و پاسخ‌گويي به پرسش عنوان مقاله، انديشيده مي‌شود.