جايگاه انسان در نظام آفرينش از ديدگاه فيلون اسكندراني و ملاصدرا

فيلون اسكندراني، فيلسوف، متكلم و عارف بزرگ يهودي در قرن اول ميلادي است. او اولين كسي است كه در نظام فكري‌فلسفي‌اش در پي تلفيق و وفق‌دادن فلسفه با دين برآمد و در سايۀ اين رويكرد جديد، مسائل بديعي را مطرح كرد و انديشمندان بعد از او تا قرن‌ها از آراي او متأثر بودند. در اين مقاله ديدگاه ملاصدرا با ديدگاه فيلون دربارۀ جايگاه انسان در نظام آفرينش و به عبارت ديگر، نسبت ميان خدا و انسان، مقايسه و ردپاي انديشه‌هاي فيلون در آراي ملاصدرا جسته شده است. با وجود تعلق آنان به دو سنت ديني متفاوت و فاصلۀ تاريخي بسيار بين آنها در آرا و عناصر تشكيل‌دهنده نظام فكري و فلسفي‌‌شان اشتراكاتي ملاحظه مي‌شود؛ زيرا انديشه‌هاي فلسفي هر دوي آنان تلفيقي از عقل، وحي و عرفان است. آنان با اندكي تفاوت معتقدند انسان به‌صورت خدا آفريده شده است، مهم‌ترين جزء وجوديش همانا عقل است و جانشين خدا در عالم وجود است. فيلون لوگوس را واسطه بين خدا و عالم مي‌داند و ملاصدرا نيز از آن به حقيقت انسان كامل تعبير مي‌كند. همچنين هر دو، انسان را مستعد صعود به درجات بالاي عرفاني، به تعبير فيلون اتحاد عرفاني با خدا و به تعبير صدرا تشبه به خدا مي‌دانند.