مسئله تجرد نفس از ديدگاه سيد مرتضي و علامه حلي

تجرد نفس از مباحث مهم در فلسفه و كلام اسلامي است. سيد مرتضي و علامه حلي، دو متكلم برجسته شيعه، درباره ماهيت نفس ديدگاه متفاوتي دارند. سيد مرتضي تجرد نفس را انكار كرده و قول به جوهر بسيط بودن نفس را باطل خوانده است. مهم‌ترين دليل او پيوستگي و وابستگي اعمال فكري و عقلي به امور بدني است. امّا علامه حلي گويا تجرد نفس را مي‌پذيرد. اين مقاله در پي آن است كه دلايل انكار تجرد نفس از منظر سيد مرتضي را بررسي كند و ديدگاه علامه حلي را نشان دهد. چنان‌كه خواهيم ديد، علامه حلي دلايل متكلمان و حكما، از جمله ديدگاه سيد مرتضي، را در كتب خود آورده و نقد كرده و معتقد است ادله هر دو قوت و ضعف‌هايي دارد. علامه مهم‌ترين دليل در تجرد نفس را تجرد ادراك مي‌داند، ولي گويا در اعتقاد به مجرد‌بودن يا نبودن آن ترديد دارد؛ او در مقام متكلم رويكرد جسمانيت نفس (نظريه اجزاي اصليه) را مي‌پروراند.