بررسي هستي‌شناسي قوه خيال از منظر حسن‌زاده آملي

هستي‌شناسي قوه خيال و اثبات كاركردهاي ادراكي آن، يكي از اساسي‌ترين معضلات علمي در علم‌النفس فلسفي است و هر يك از مكاتب مشاء و اشراق و حكمت متعاليه، رويكردهاي متفاوتي درباره تجرد يا مادي‌انگاري خيال، مدرك‌بودن و ماهيت صور خيالي برگزيده‌اند. در مقاله حاضر، هستي‌شناسي خيال از ديدگاه حسن‌زاده آملي بررسي شده است. خيال در ديدگاه وي، صرفاً در قوه‌اي باطني كه حافظ صور باشد، محدود نمي‌شود ومتأثر از مبناي وحدت شخصيه، محدوده‌اي فراتر از تعاريف رايج مشائي و صدرايي دارد. ابعاد ماهوي خيال و كاركردهاي اين قوه نيز متأثر از اين نوع نگاه، متمايز از ساير ديدگاه‌ها است. در ديدگاه حسن‌زاده آملي، فاعليت قوه خيال در پرتو مقام انشائي آن معنا مي‌يابد كه بدون دريافت‌هاي شهودي حاصل نمي‌شود. تبيين مقام انشاء اسمايي اين قوه، از اساسي‌ترين كاركردهاي خيال از نگاه او است. در ديدگاه وي، صور خيالي موجود در عالم خيال نفساني با عوالم ماورايي رابطه‌اي دوسويه دارد.