بازشناسي تأثير پذيري شيخ احمد احسايي از مكاتب فكري

شيخ احمد احسايي را مي‌توان يكي از پر نويس‌ترين عالمان زمان خود و صاحب مكتب فكري خاص دانست. نزاع در مورد عقائد و آراء شيخ همچنان ادامه دارد. برخي به شكلي افراط گونه و برخي ديگر به گونه‌اي تسامح وار به وي نگريسته‌اند. نكته قابل توجه در آثار شيخ احمد گوناگوني و تنوع موضوعي آن است. مهمترين ايراد عالمان بزرگ عصر احسايي به وي عدم انطباق ظاهر مطالب وي با محكمات كتاب و سنت و اعتقادات مسلم ديني بوده است كه بيشتر به روش شناسي شيخ احمد باز مي‌گردد. اگرچه شيخ بر معيار و ميزان بودن كتاب خدا و احاديث معصومان تصريح نموده و اين دو را ملاك ارزيابي سخنان خويش خوانده است. با اين وجود شيخ در كتابهاي خويش از ذكر اصطلاحات فلسفي و عرفاني اجتناب نكرده و در بسياري از موارد به تطبيق معارف قرآني با اين اصطلاحات پرداخته است. به طور كلي حقايق ديني بر اساس معارف بشري چون علم هيأت و طبيعيات فلسفي و... تبيين و توضيح داده است. شيخ ناخواسته گرفتار تاثير پذيري از مكاتب گوناگون بشري شده و حقيقت مباحث ديني را با استفاده از معارف بشري تبيين نموده است، امري كه از سوي خود وي به شدت مذموم تلقي مي‌شود. رد پاي مكاتبي چون فلسفه مخصوصا فلسفه اشراقي سهروردي، آيين مانوي، باطني‌گري اسماعيلي و تصوف در آثار و آراء شيخ يافت ميشود. همچنين شذوذات و مبهمات مطرح در انديشه شيخ، باعث پيدايش انحراف بابيت گرديد.