كثرت‌گرايي ديني (نجات شناختي) در مثنوي مولوي

پلوراليسم ديني (Religious Pluralism) از جمله مباحث مرتبط با فلسفه‌ي دين است كه به سبب توجه به مسأله‌ي نجات و زندگي مسالمت‌آميز ميان پيروان اديان، مورد توجه صاحب نظران زيادي قرار گرفته و داراي رويكردها و تقريرهاي متفاوتي است. توجه عميق مولانا به «وحدت وجود»-به عنوان‌يكي از اركان اصلي اعتقادات وي- و القاي روحيه‌ي تسامح و تساهل به مخاطبان خود، باعث شده تا عده‌اي وي را «كثرت‌گرا» بنامند؛ امّا اينكه وي، واقعاً واجد چنين نامگذاري بوده‌يا نه و اگر بوده، پلوراليسم ديني از ديدگاه او چه كيفيّتي دارد و چه مواردي را شامل مي‌شود، از جمله سؤالاتي است كه در مورد مولانا مطرح است. مقاله‌ي حاضر در جستجوي پاسخ اين سؤالات، بر اساس مثنوي است. بنابراين، در اين مقاله، ضمن تعريف پلوراليسم ديني و بيان رويكردهاي آن، آراي كثرت گرايان در باب حقانيت اديان مطرح شده و بازتاب اين آرا در انديشه‌هاي مولوي آمده است. بازخواني انديشه‌هاي مولوي بيانگر اين نكته است كه ردّپاي نظريه‌ي پلوراليسم ديني، كم و بيش در انديشه‌هاي او ديده مي‌شود؛ امّا پلوراليسم را به معناي امروزي آن نمي‌پذيرد و در نهايت‌يك دين را حق مي‌داند. هدف از اين جستار آن است كه مخاطبان مثنوي با پيروي از شيوه‌ي مولوي در مسائل معرفتي و ديني، در جهت تقريب بين اديان و تفاهم ميان صاحبان آن‌ها گام برداشته و همچنين براي رفع اختلافات و دشمني‌هاي ديني و عقيدتي نوعي آمادگي ذهني ايجاد شود.