بررسي كفر مخالفين از ديدگاه روايات و علماي اماميه

در بسياري از روايات شيعي، مسأله كفر مخالفان مطرح شده است و برخي از علماي اماميه نيز بر اساس همين روايات، حكم به كفر مخالف نموده، آنها را از حوزه اسلام خارج دانسته‌اند. در خصوص حوزه معنايي مخالف، از روايات و كلام علماي اماميه برداشت مي‌شود كه مقصود مسلماني است كه شيعه اثناعشري نباشد. مخالفت نيز گرچه مي‌تواند در حوزه‌هاي مختلفي، مانند اعتقاد به تجسيم و تشبيه و جبر و تفويض باشد، لكن بارزترين مصداق مخالفت، مخالفت در مسأله امامت و ولايت است. از سويي، در روايات بسياري نيز تصريح شده كه هر كس توحيد و نبوت را بپذيرد، مسلمان است و تمام احكامي كه براي مسلمان ثابت است، بر او نيز جاري مي‌شود. بررسي روايات مرتبط در هر دو سو و نيز مراجعه به ساير روايات و كلام علماي اماميه نشان مي‌دهد كه هيچ‌يك از دو حكم اسلام و كفر را نمي‌توان به طور مطلق براي تمام مخالفان ثابت نمود؛ بلكه هم در حوزه حكم به اسلام و كفر و هم در معناي مخالف بايد حكم به تفصيل نمود. آنچه مي‌توان به طور يقيني ثابت نمود اين است كه كفر به معناي خروج از اسلام تنها براي مخالف معاند ثابت است، اما براي ساير اصناف مخالف، يعني مخالف جاهل و منكر، حكم به اسلام مي‌شود و اطلاقات و عموماتي كه در روايات وارد شده و كفر را براي مطلق مخالف ثابت مي‌كند، بر مراتب و درجات مختلف كفر و ايمان حمل مي‌شود.