تحليل و نقد برهان وجوب و امكان آكوئيناس

آكوئيناس، برخلاف تلقي شارحان بزرگي چون ژيلسون، نه تصحيحي در برهان‌هاي امكان سينوي و ابن‌رشدي صورت داده است، و نه اساساً به مواضع اختلاف آن‌ها آگاهي داشته است. از اين رو حتي نتوانسته است در موارد اختلاف آنها، آگاهانه وارد بحث شود و داوري درستي بكند يا دست كم از يكي از آن دو آگاهانه جانبداري كند. تقرير‌ نخست او تركيبي ناشيانه از تقريرهاي سينوي و ابن‌رشدي است كه حاكي از عدم تسلط او بر مباني فلسفي ابن‌سينا و ابن‌رشد است. در تقرير دوم هم بنا بر يك قرائت از آن، همين اشكال وارد است، علاوه بر آن كه فرض‌هاي نادرستي هم در كار آورده است. در هر حال، او تحت تأثير ابن‌رشد برهان‌هاي خويش را دو مرحله اي تنظيم كرده است، بي آن كه بداند كه ابن‌رشد در اين كار معذور بوده است.محوريت علل و معلول‌هاي طبيعي در اين برهان و تطبيق امتناع تسلسل بر آن از ديگر اشكالات اين تقرير است.