بررسي عوامل محدود كننده استقرار مناسب پوشش گياهي در پارك ساحلي اهواز به روش پايگاه دانش فازي

Study of limiting factors in suitable vegetation cover stabilization in Ahvaz riverside park using fuzzy knowledge-base

سابقه و هدف: مدل سازي كيفيت محيط و منظر تحت تاثير عواملي مانند خاك، توپوگرافي، عناصر پوشش گياهي و انسان ساخت مي‌باشد. امروزه هدف از ارزيابي كيفيت محيط و منظر، تعيين و مشخص كردن شاخص‌ها و معيارهايي است كه از طريق آن‌ها بتوان مناظر را حفاظت، احياء و بازسازي كرد. در واقع از اين طريق مي‌توان مناظري كه از لحاظ زيبايي مناسب هستند را حفظ و ساير مناظر را ترميم و احياء كرد. هدف از اين مطالعه ارزيابي كيفيت محيط و منظر پارك‌ ساحلي شهر اهواز با استفاده از روش پايگاه دانش فازي مي‌باشد. مواد و روش‌ها: جهت انجام اين پژوهش از دو عمق 30-0 و 60-30 سانتي‌متري نمونه‌برداري انجام گرديد و نمونه‌هاي خاك به-منظور انجام مطالعات آزمايشگاهي به آزمايشگاه منتقل و در معرض هوا خشك گرديده و مورد بررسي قرار گرفت و پارامترهاي خاك، درصد شيب، زيبا شناسي بصري عناصر پوشش گياهي و انسان ساخت مورد اندازه‌گيري قرار گرفت. جهت بررسي عامل گياه (گياهان مقاوم و موثر بر زيبايي) و عناصر انسان‌ساخت از ارزيابي بصري استفاده شد. بدين منظور 150 عكس از پارك‌هاي ساحلي تهيه و توسط متخصصين فضاي‌سبز، امتيازدهي شد. در نهايت از روش پايگاه دانش فازي با شش پارامتر (شوري، شيب، بافت خاك، زيبا شناسي بصري عناصر پوشش گياهي و انسان ساخت و حاصلخيزي خاك) و هفت مدل به منظور بررسي و مدل سازي كيفيت محيط و منظر پارك‌هاي ساحلي اهواز استفاده گرديد. يافته‌ها: نتايج اين پژوهش نشان داده است كه چگالي ظاهري، ميانگين وزني قطر خاكدانه، شوري خاك، نسبت جذب سديم، ماده آلي، فسفرقابل جذب خاك و درصد شيب در پارك ساحلي به ترتيب 1/67، 0/33، 10/96 ، 24/94، 2/42، 17/81، 3/7 مي‌باشد. همچنين بافت خاك اين منطقه لوم شني است و مقادير زيبا شناسي بصري عناصر پوشش گياهي و انسان ساخت 2/26 و 0/12 است. بر اساس تحليل سلسله مراتبي شوري خاك، درصد شيب، بافت خاك، عناصر انسان‌ساخت، وجود گياهان مقاوم و حاصلخيزي خاك موثرترين متغيرها براي كلاس‌بندي كيفيت محيط و منظر مي‌باشند، بنابراين اين متغيرها مي‌توانند به عنوان شاخص‌هاي مهمي براي ارزيابي كيفيت فضاي سبز و محيط و منظر در نظر گرفته شوند. نتايج حاصل از مدل‌هاي مورد استفاده در پايگاه دانش فازي براي كلاس‌بندي كيفيت محيط و منظر پارك‌ ساحلي اهواز نشان داد كه 38/7، 58/8 و 2/5 درصد از پارك ساحلي اهواز به ترتيب در كلاس كيفيت كم، متوسط و زياد قرار دارد. نتيجه‌گيري: نتايج نشان داد كه خاك‌ اين پارك از نوع شور و سديمي با تراكم خاك زياد و پايداري خاكدانه كم مي‌باشد. نتايج حاصل از مدل‌هاي پايگاه دانش فازي نيز نشان داد كه مهمترين عامل محدود كننده در مناطق داراي كيفيت كم و متوسط، شور و سديمي بودن خاك و فرسايش مي‌باشد. بنابراين براي احياي فضاي سبز اين منطقه، احداث سيستم زهكشي و آبشويي خاك براي كاهش شوري و كاشت گياهان مقاوم براي كنترل تنش‌هاي محيطي توصيه مي‌گردد.

Background and Objectives: Modelling of environment and landscape quality involves the consideration of a number of factors, including existing vegetation cover, man-made constructions, topography and soil attributes. Today, the goal of assessing the quality of the environment and the landscape is to determine the indicators and criteria by which they can preserve, restore and reconstruction the landscape. In fact, in this way, it is possible to preserve aesthetically pleasing landscapes and restore other landscapes. The objective of this study was to evaluate the quality of environment and landscape in the riverside parks of Ahvaz using fuzzy knowledge-base. Materials and Methods: To do this research, two depths of 0.30-0.30 cm were taken and soil samples were transferred to laboratories for laboratory studies and exposed to air and dried and soil properties, slope percentage, visual aesthetic elements of man-made and vegetation cover were measured. A visual assessment was used to investigate the plant factor (resistant and effective on aesthetics) and human elements. For this purpose, 150 photographs of coastal parks were prepared and rated by space experts. Finally, the fuzzy knowledge-base with six parameters (salinity, gradient, soil texture, man-made, resistant plants and soil fertility) and seven models were used to study and model the quality of environment and landscape of the riverside parks of Ahwaz. Results: The results of this study indicated that the average amount of soil texture, bulk density, mean weight diameter (MWD), soil salinity, sodium adsorption ratio, organic matter, Olsen phosphorous, slope, visual aesthetic of vegetation and man-made elements were sandy loam, 1.67, 0.33, 10.96, 24.94, 2.42, 17.81, 3.7, 2.26 and 0.12 in this parks, respectively. The visual aesthetic elements of man-made and vegetation cover is also low due to lack of this elements. According to the experts of soil science, salinity, gradient, soil texture, man-made, resistant plants and soil fertility are the most effective variables for classifying the environment and landscape, so these variables can be important indicators for assessing the quality of green spaces and environment and landscape. The fuzzy knowledge-base models used in quality classification of the environment and landscape of Ahvaz riverside Parks showed that 38.7, 58.8 and 2.5 percent have low, medium and high degree of quality class, respectively. Conclusion: These results showed that the soils in this parks have saline & sodic properties with high density and low aggregate stability. Saline & sodic properties and soil erosion has been recognized as the most important limiting factors in the area with low and medium quality class. Therefore, drainage systems construction and soil leaching for reduce salinity and planting of tolerant vegetation cover to control of environmental stress were recommended for restoration of green space in this area.