علوم ‌انساني: نام‌ها و نزاع‌ها

اين مقاله در وهلة اول به كند و كاو در عنوان «علوم انساني» و ديدگاه‌هاي رقيب‌اش مي‌پردازد: «علوم‌فرهنگي»، «علوم‌اخلاقي» و سرانجام «علوم‌اجتماعي». و در ضمن مي‌كوشد بر پيش‌زمينه‌هاي فلسفي آن عناوين نيز نظري بيافكند. با دو عنوان «علوم انساني» كه برگزيده و رواج‌يافته ويلهلم ديلتاي است، و «علوم‌فرهنگي» كه پيش‌نهادة نوكانتيان و نيز ماكس وبر بود، گوشه‌اي از نزاع بر سر اين دسته از علوم در نيمه دوم قرن نوزدهم آشكار مي‌شود. در طرف ديگر اين منازعه هم جان‌استوارت ‌ميل ايستاده با پيشنهادش «علوم‌اخلاقي». او درحقيقت وامدار ارسطو است و از طبقه‌بندي علوم، اخلاق و منطق‌اش بهره مي‌برد. اشاره به عنوان علوم‌اجتماعي بيشتر براي هشدار بر اين خطاي رايج‌ است كه آن را ناسنجيده بر تمام علوم‌ انساني اطلاق مي‌كنند. پس دفع بعضي سوء‌ تفاهم‌ها كار ضمني ديگر مقالة پيش رو است، كه پيش از هر چيز از خود عنوان علوم انساني و بعد از فروكاستن علوم ‌انساني‌ به جامعه‌شناسي جديد، پيش آمده است.