بررسي تطبيقي مراتب ارواح از منظر عزيز نسفي و نجم‌الدين رازي

در پژوهش حاضر آراي نجم‌الدين رازي و عزيز نسفي در باب مراتب ارواح و وجوه اشتراك و افتراق آن­ها بررسي مي‌شود. نتايج نشان مي‌دهد آراي‌ آن­ها در باب هستي و آفرينش ضمن تأثيرپذيري از ديدگاه حكما با نوآوري‌هاي بسياري همراه است و زمينه‌هاي مشتركي در ديدگاه‌هاي آن­ها مشاهده مي‌شود. صرف‌نظر از تشابهات صوري و بهره‌گيري از يك تشبيه مشترك، از نظر محتوايي نيز شباهت‌هايي بين ديدگاه‌هاي آن­ها وجود دارد؛ از جمله: 1ـ مراتب ارواح عطايي‌ هستند و در آن­ها تبديلي صورت نمي‌گيرد؛ 2ـ كمال انسان در تعلق روح به قالب است، زيرا جسم معدن كدورت و ظلمت است و زمينۀ طلب كمال را در انسان فراهم مي‌كند؛ 3ـ هر دو عارف با طرح مراتب ارواح به تبيين قوس نزول در دايرۀ هستي مي‌پردازند. توجه به سير استكمالي و بازگشت به مبدأ نيز قوس صعود را در دايرۀ هستي ترسيم مي‌كند. شباهت‌هاي مذكور مي‌تواند دليلي بر اثرپذيري عزيز نسفي از نجم‌الدين رازي تلقي شود.