بايستگي به‌ كارگيري مفهوم عقلانيت در برنامه‌ريزي فضايي راهبردي

عقلانيت را مي‌توان يكي از چارچوب‌هاي شناخت شناسانه مؤثر بر نظريه برنامه‌ريزي دانست، اما اين انگاشت از سوي فرا- نوگرايان انتقاد و انكار شده است. عقلانيت براساس اين انتقادها بار ارزشي منفي يافته است، به ‌صورتي كه برنامه‌ريزي عقلاني با فن سالاري سازش‌ناپذير و نوعي خودبرتربيني حرفه‌اي با سطحي‌نگاري ابزاري مترادف شده است. اين مقاله در رويارويي با بايستگي ناشي از اهميت چالش ميان‌كنش ديالكتيكي دانش و كنش در برنامه‌ريزي و همچنين پاسخ به ترديدها و نظرات كليشه‌اي رواج يافته در برنامه‌ريزي عقلاني و ترديدهايي كه به انكار آن منجر شده است، درپي ابهام‌زدايي از مفهوم عقلانيت، رديابي سير تكامل آن و شناسايي اثرات گونه‌هاي مختلف آن بر آن دسته رويكرد‌هاي برنامه‌ريزي شهري است كه از انگاشت عقلانيت و نظريه تصميم‌گيري عقلاني استفاده كرده‌اند. پژوهش پايه اين مقاله از نوع پژوهش «توصيفي‌- بيانگر» بوده و روش تحليل به‌ كار رفته، روش تحليل زمان‌سنجي (كرونولوژيك) داده‌هاي ثانويه مرتبط با موضوع پژوهش و از طريق روش‌هاي تحليل كيفي محتوا و بازبيني سيستماتيك اين داده‌هاست. برونداد اين مقاله مدلي مفهومي براي گونه‌شناسي عقلانيت و سير تكامل زماني آن، رديابي اثرات آن بر رويكرد‌هاي برنامه‌ريزي شهري و همچنين شرح بايستگي به كارگيري اين مفهومي در برنامه‌ريزي فضايي راهبردي بوده ‌است.