تأملي در زمينه‌هاي شكل‌گيري سياست كيفري سخت‌گيرانه در دهه‌ي نخست انقلاب اسلامي ايران

بر پايه­ي تصور متعارف، دگرگوني­هاي بنيادين در ساختار سياسي جوامع و به­ويژه انقلاب­ها، زمينه را براي گرايش به واكنش­هاي كيفري سخت­گيرانه فراهم مي­آورد. بهره­گيري از اين شدت عمل كيفري اغلب به مثابه­ي عاملي براي حراست از دستاوردهاي انقلاب پنداشته مي­شود. گرايش به مجازات­هاي شديد در ايران پس از انقلاب اسلامي نيز اغلب، از زاويه­ي نگاه پيش­گفته تحليل شده است. بر اين اساس، الگوي قدرتي كه انقلاب اسلامي موجب پديداري آن شد، زمينه­ساز تولد شكل خاصي از واكنش­هاي كيفري گرديد. با اين حال، عملكردهاي قدرت نيز در ساختاري از نيروهاي اجتماعي شكل مي­گيرد كه مهمترين آنها چارچوب­هاي هنجاري وجدان جمعي است. اين فشار هنجاري وجدان جمعي است كه گاه عملكردهاي قدرت را در زمينه­هاي گوناگون در مسيري خاص هدايت مي­كند. نظام واكنش­هاي كيفري نيز از اين قاعده مستثني نيست. بدين ترتيب، گاه قدرت زير تاثير فشار هنجاري وجدان جمعي، عملكردهاي كيفري خود را جهت­دهي مي­كند. گرايش قدرت سنت­گراي مذهبي به واكنش­هاي كيفري شديد و سخت­گيرانه در دهه­ي نخستين انقلاب اسلامي در ايران را نمي­توان به صورت مطلق انعكاسي از عناصر گفتماني قدرت دانست. در اين باره بايد به نقش ديگر عوامل از جمله فشار هنجاري وجدان جمعي نيز توجه داشت.