نقش پزشكان تاريخ‌نگار در توسعه علمي و تمدني اسپانياي اسلامي

زمينه و هدف: نقش و جايگاه پزشكان تاريخ‌نگار يا مورخان پزشك يكي از مؤلفه‌هاي مهم در توسعه علمي و تمدني اسپانياي اسلامي است كه قابل بررسي و جستجوي بيشتر است. در فرايند توسعه تمدن اسلامي اقشار مختلف اعم از اديبان، پزشكان، حكيمان، مورخان و... نقش ايفا كرده‌اند. با وجود تحقيقات و بررسي‌هايي كه تاكنون درباره پزشكان اندلسي صورت گرفته، ليكن درباره پزشكاني كه علاوه بر امر طبابت، تاريخ‌نگار هم بوده‌اند، كم‌تر اطلاعاتي در دست است. پژوهش حاضر با هدف معرفي و تبيين كاركرد اطباي تاريخ‌نگار، مي‌كوشد ميزان اثرگذاري آن‌ها در توسعه علمي و پيشبرد فرهنگي تمدن اندلس در دوره اسلامي را مشخص و بررسي نمايد.مواد و روش‌ها: اين پژوهش بر پايه روش مطالعات مروري و با اتكا به منابع نوشتاري و داده‌هاي كتابخانه‌اي انجام گرفته است كه پس از گردآوري و مطالعه منابع موثق، از جمله الاحاطه في تاريخ الغرناطه، العبر، مفاتيح العلوم، عيون الانباء في طبقات الاطباء و... مطالب بر اساس اهميت و اعتبار آن‌ها تنظيم و تدوين شده‌اند.يافته‌ها: نتيجه تحقيق بيانگر آن است كه پزشكان وقايع‌نگار، با ثبت گزارش‌هاي موثق و دقيق از نوآوري‌ها و پويش‌هاي دانشوران و كوشندگان عرصه علم و فرهنگ در تمدن اندلس، نقش ويژه‌اي در روند توسعه هم‌زمان دانش طب و تاريخ و امكان‌سنجي مقايسه مطالعات ميان‌رشته‌اي ايفا كرده‌اند. همچنين آموزش دانش پزشكي به ساير كشورها از جمله فرانسه، پرتغال و... راه پيدا كرد، به گونه‌اي كه دانشجويان و علاقمندان علم پزشكي از دانشگاه‌هاي مونپليه و پاريس براي فراگيري طبابت نزد استادان مسلمان در شهر قرطبه پايتخت اندلس جمع مي‌شدند.نتيجه‌گيري: بيشتر پزشكان مسلمان در اسپانياي تحت حاكميت اسلام، ضمن پرداختن به امر طبابت، دستي در نگارش تاريخ داشته‌اند و با دقت بيشتري نسبت به ديگر مورخان، به ثبت و ضبط تحولات علمي و فرهنگي در تمدن اندلس مبادرت كرده‌اند. وجاهت علمي و بينش عالمانه اين پزشكان، نگارش تاريخ‌نگارانه آن‌ها را متمايز ساخته و سبب شده تا سيماي راستين تمدن اندلس و شكوفايي فرهنگي آن، به خوبي در متون اين اطباي مورخ بازنمود داشته باشد.