ضرورت توجه به "قطب سوم" در تربيت ديني و آثار آن بر فضاي تربيتي (مربيان، فراگيران و كلاس درس)

هدف پژوهش حاضر تبيين ابعاد و مؤلفه‌هاي رويكرد كثرت‌گرايي ديني- فقهي، ارتباط و تاثيرات آن بر فضاي تربيت ديني است. اين تحقيق از نوع توصيفي-تفسيري است كه مبتني بر روش‌ تحليل فلسفي است. جامعۀ تحليل شامل سه بخش: متون، اسناد مرتبط با تكثر ديني، فقه اسلامي و تعليم و تربيت ديني بوده است. پس از تحليل و بررسي متون و استحصال نظريۀ تكثر فقهي به عنوان موجه‌‌ترين رويكرد، به مقايسۀ تطبيقي تقابل‌هاي دوگانۀ تكثرگرايي ديني-انحصارگرايي ديني و فقه مخطئه-فقه مصوبه و سپس، به استخراج لوازم و اقتضائات آن‌ها در تربيت ديني به شيوه استنباطي پرداخته شده است. دلالت‌هاي استخراجي رويكرد تكثرگرايي موجه براي تربيت ديني در سه بخش كلاس، مربي و فراگير ‌عبارتند از: كلاس: داشتن كلاس راحت و بدون دغدغه براي ابراز عقيده، فضاي چند صدايي قانونمند و رشد خلاقيت پروري در كلاس، برنامه‌هاي درسي مشاركتي و بدون تبعيض، مربي: داشتن نگاه باز و چندمنظري، تمركز بر بطن و فحواي متون، به‌كارگيري شيوۀ استنباط عقلاني در تدريس، داشتن شيوۀ دموكراتيك و احتراز از تحميل و تلقين، فراگير: فراخ‌انديشي و توسعه ذهني فراگيران، تعامل بازتر در مواجهه با پيروان ساير اديان و ديدگاه‌ها، همچنين تقويت ظرفيت‌هاي انتقادگرايي، تحليل‌گري و قضاوت در فراگيران. در ادامه با نقد و مقايسۀ رويكردهاي انحصارگرايي ديني و تكثرگرايي تند ليبرالي، "تكثرگرايي معتدل" براساس الگوي فقه اسلامي به عنوان "رويكرد موجه" براي تربيت ديني پيشنهاد شده است.