صنعت فرهنگ و فيلم ديني: تحليل انتقــادي فيلم سينمايي سربه‌مهــر

Culture Industry, Film, Critical Discourse Analysis, Religious Film, Sadr Mehr

در اين مقاله با پيروي از اين ايده مبنايي كه كليت اجتماعي را مي‌توان در تصوير به عنوان امر به ظاهر پيش پا افتاده كليت جزئي تحليل كرد، به بررسي وضعيت دين در ايران معاصر و در قاب سينما پرداخته شده است. توجه ويژه و رويكرد اساسي در اين مقاله به نگاه‌هاي انتقادي مكتب فرانكفورت درباره فرهنگ و سينماست. بدين‌ منظور يكي از فيلم‌هاي برگزيده ديني در سال‌هاي اخير، با ابتناي نظري بر آراء مكتب فرانكفورت درباره فرهنگ و رسانه و نيز استفاده از رويكرد انتقادي «تحليل گفتمان انتقادي» به زبان، مورد تحليل قرار گرفته است. بدين‌منظور پس از مروري تحليلي بر آراء آدورنو و بنيامين درباره صنعت فرهنگ و سينما و با توجه به اين‌كه در رويكرد تحليل انتقادي گفتمان فركلاف، تحليل گفتمان به تنهايي قادر به تحليل پركتيس اجتماعي گسترده تر نيست و نياز به نظريه اجتماعي دارد، از رويكرد فركلاف براي تحليل فيلم استفاده شده است. با استفاده از رويكرد فركلاف در سه سطح پركتيس متني و پركتيس گفتماني و پركتيس اجتماعي، به توصيف، تفسير و تبيين متن فيلم سربه‌مهر پرداخته شده است. از نتايج عمده تحقيق حاكم شدن منطق كالايي بر فيلم‌هاي ديني بطور خاص، و برداشت از دين بطور عام، در صنايع فرهنگي است.