آسيب شناسي خط‌مشي گذاري مالياتي در جمهوري اسلامي ايران: مطالعه نظام ماليات بر ارزش افزوده

ماليات بر ارزش افزوده از زمان اجراي ‌قانون آن در ايران به عنوان مسأله­اي چالش برانگيز، موضوع بحث و تبادل نظر افراد و گروه­هاي اجتماعي مختلف بوده كه اين امر نشان­دهنده حساسيت زياد مقوله ماليات بر ارزش افزوده و از سوي ديگر بيانگر وجود مسائل حل نشده در مسير شكل­گيري و اجراي خط­مشي هاي عمومي در اين حوزه مي باشد. همچنين به نظر مي رسد عواملي مانند تصويب برخي مقررات و مخالفت­هاي آشكار و نهان گروه­ها و افراد ذي نفع و ذي نفوذ موجب شده تا سازمان امور مالياتي كشور به عنوان متولي وصول ماليات، در انجام بخشي از وظايف خود با مشكل مواجه شود. هدف اين پژوهش شناسايي آسيب­ها و چالش­هاي پيشِ رو در نظام ماليات بر ارزش افزوده است. در اين مطالعه كيفي از مصاحبه­هاي نيمه ساختار يافته و عميق با تعداد چهارده نفر از صاحب نظران و كارشناسان مالياتي كشور و همچنين اسناد و مدارك و گزارشات در دسترس، استفاده شده است. يافته­هاي پژوهش نشان مي­دهد در فرآيند شكل­گيري خط­مشي­هاي ماليات بر ارزش افزوده عواملي چون ايده خط­مشي گذاران، شيوه قرار گرفتن مسأله در دستور كار و كيفيت ضعيف تصميمات مالياتي كه متأثر از بستر سياسي، اقتصادي، اداري و اجتماعي كشور است. در مرحله اجرا منجر به شكست در اهداف قانونگذار، كاهش اعتماد مردم به نظام مالياتي و آسيب به فرآيند ماليات ستاني مي­شود. به منظور كاهش معضلات ياد شده، ايجاد مراكز تخصصي جهت ايده پردازي در زمينه مسائل و تصميمات مالياتي و تعبيه مكانيزم­هايي كه از مداخله افراد و نهادهاي غير متخصص در فرآيند خط­مشي گذاري مالياتي جلوگيري به عمل آورد، پيشنهاد شده­ است.