تعيين روابط صفات زراعي با عملكرد دانه در ژنوتيپ‌هاي پيشرفته گندم ديم

Relation between some agronomic characteristics and grain yield in the advanced wheat genotypes

تنش هاي محيطي از جمله سرما از عوامل مهم كاهش توليد گندم در مناطق سردسير كوهستاني ديم مي‌‌باشند. به منظور ارزيابي خصوصيات زراعي، عملكرد دانه و اجزاي آن 20 ژنوتيپ‌ گندم ديم در سال زراعي 85-1384 در منطقه ازنا و در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در شرايط ديم مورد مطالعه قرار گرفتند. همچنين مقاومت سرماي اين ژنوتيپ ها در ايستگاه تحقيقات كشاورزي ديم مراغه به روش آزمون انجماد طوقه (تعيينLT50) تعيين شد. در منطقه ازنا ژنوتيپ‌ها از نظر اغلب صفات زراعي داراي اختلاف معني‌داري بودند. براساس نتايج آزمون انجماد طوقه (LT50)، ميزان تحمل به سرما در ژنوتيپ‌ها در سري‌هاي مختلف زماني، متفاوت و بيشترين ميزان تحمل در نهايت خوگرفتن به سرما بود به طوريكه ميانگين بالاترين درجه مقاومت به سرماي ژنوتيپ‌ها در زمان نهايت خوگرفتن به سرما برابر با 17- درجه سانتي‌گراد بود. عموما ژنوتيپ‌هايي با عملكرد دانه بيشتر، از مقاومت به سرماي بيشتري نيز در مراحل مختلف انجماد طوقه برخوردار بودند. بعلاوه صفاتي نظير وزن سنبله، وزن هزار دانه، عملكرد بيولوژيك، شاخص برداشت و عملكرد كاه همبستگي مثبت و معني‌داري با عملكرد داشتند. بر اساس نتايج تجزيه عليت صفات وزن هزار دانه (**0/52= r) و شاخص برداشت (**0/48= r) بيشترين اثر مستقيم و مثبت را بر عملكرد دانه داشتند. بر اساس نتايج رگرسيون گام به گام، صفات وزن هزاردانه، شاخص برداشت و تعداد دانه در سنبله مؤثرترين صفات تعيين كننده عملكرد دانه بودند. براي پايداري توليد گندم در منطقه سرد و خشك مانند ازنا صفاتي نظير تحمل به سرما، وزن هزار دانه‌ي بيشتر، شاخص برداشت و تعداد دانه در سنبله مورد استفاده قرار گيرند.

Abiotic Stresses is one of the most important threatening factors for the production of wheat in cold dryland regions. In order to study some agronomic traits and cold tolerance in rain fed wheat, 20 advanced bread wheat genotypes were evaluated in Azna (regarding agronomic characteristics) and Maragheh for freezing test (LT50) Experimental Stations in 2005-06 cropping seasons. The experimental design was randomized complete block design (RCBD) with three replications. Analysis of variance showed significant difference among the genotypes in most of the traits in Azna region. Freezing test (LT50) study showed that different resistant level of cold tolerant in different date of seedling stages in wheat genotypes and highest cold tolerance related to after hardiness's with LT50 = -17oC. Based on results Lines with highest grain yield under Azna dryland condition had more cold tolerance. Grain yield showed positive and significant coefficient with spike weight, 1000 kernel weight, biological yield, harvest index and straw yield. The pathanalysisshowed that1000 kernel weight(r= 0.52**) andharvest index (r= 0.48**) had highest positive and direct effects on grain yield. Based on results 1000 kernel weight, seed number in spike and harvest index were positive important traits to select of high yield potential lines under drought and cold conditions. Overall suitable genotype for cold and drought area such as Azna need to have more cold tolerance and adapted traits such as TKW, HI and seed per spike for high grain yield production.