تاريخ، باورها و گرايش‌هاي ماتريديه معاصر با تأكيد بر شبه‌قاره هند و پاكستان

مكتب ماتريديه، بر اساس انديشه‌هاي ابومنصور ماتريدي شكل گرفت و با تلاش شاگردان و پيروان وي نضج يافت و در سايه حمايت‌هاي بي‌دريغ حاكمان ترك، اعم از: سامانيان، غزنويان، سلجوقيان و عثمانيان، از شرق به غرب آسيا، شمال آفريقا، شبه‌قاره هند، جزيره بالكان و يا چين، گسترش يافت. از قرن دهم به بعد، ماتريديه از اوج خود فاصله گرفت و با اشغال آسياي ميانه از سوي شوروي و نيز انحلال دولت عثماني و سكولاريزيون آسياي صغير، بنيادهاي ماتريديه در خاستگاه و پايگاه اصيلش نابود شد؛ هرچند مركز جديدي در شبه‌قاره براي ماتريديان شكل گرفت. مكتب ماتريديه در گذشته، نسبتاً گمنام بود؛ اما در دوره معاصر، توجه به اين مكتب افزايش يافته است. پژوهش‌ها در اين مورد عمدتاً معطوف به ماتريديه قديم بوده است. اين مقاله، در نظر دارد با روش تحليلي ـ توصيفي به اين سؤال كه «نگرش و رويكرد ماتريديه معاصر بعد از ظهور و بروز سلفيت جديد، چگونه است؟» پاسخ گويد. با مطالعه ديدگاه‌ها و جريان­هاي منسوب به ماتريديه، مي­توان دريافت كه رويكردها و گرايش‌هاي جديدي در شبه‌قاره، مانند: ديوبنديه، بريلويه و اهل‌حديث از درون مكتب ماتريديه متولد شده است. البته اهل‌حديث هند را ديگر نمي‌توان ماتريدي دانست؛ چون آنها اصولاً مذهب را قبول ندارند و بايد آن را مذهب مستقل سلفي به شمار آورد.