علل و زمينه‌هاي سياسي ـ مذهبي انحطاط فاطميان

فاطميان، به‌عنوان شيعيان اسماعيلي، با تسلط بر شمال افريقا در سال 297ق و فتح مصر به سال 358ق، حكومتي را پايه‌گذاري كرده و بسط دادند كه يكي از ادوار باشكوه قدرت مسلمانان و به‌خصوص شيعيان را رقم زد؛ اما اين سلسله، بر سرير قدرت باقي نماند و سرانجام در اوج ضعف از پاي درآمد. سؤالي كه نوشتار حاضر بر محور آن سامان ‌يافته و به روش توصيفي ـ تحليلي در پي پاسخ به آن برآمده، اين است كه مهم‌ترين علل انحطاط و سقوط خلافت فاطميان چيست؟ با توجه به مستندات تاريخي، اساسي‌ترين دلايل سقوط خلافت فاطمي را مي‌توان در دو حوزه سياسي و اعتقادي مورد بررسي قرارداد: در بُعد سياسي، عواملي مانند: بروز انشعاباتي كه به تجزيه نيروي حكومت ايشان انجاميد، ضعف خليفه از يك سو و قدرت‌گيري وزير، سرداران سپاه و زنان دربار از سوي ديگر، و نيز از دست دادن حاميان و نيروهاي متحد، قابل توجه است و در بُعد علل و زمينه‌هاي اعتقادي نيز دلايلي همچون: رخ نمودن انشعاب، تأكيد بر آموزه‌هاي متكي بر تأويل و باطني‌گرايي، ابتلا به افراط‌ و تفريط در مورد ساير گروه‌هاي مذهبي و افول انديشمندان و تئوري‌پردازان معتقد به خلافت فاطمي، شايان ذكر است.