نقش و جايگاه فكري و سياسي نُكّار در ميان خوارج شمال آفريقا

اباضيه، از گروه‌هاي مسلمان ساكن در شمال آفريقا بودند كه دولت بني‌رستم را در سده دوم هجري بنيان نهادند. اين دولت، با حمايت‌هاي بي‌دريغ بربرها و به وسيله عبدالرحمن‌بن‌رستم در مغرب اوسط و در منطقه تاهرت پايه­ گذاري شد. اباضيان، توجه خاصي به جايگاه امام داشتند و تا كنون، در همه منابع اباضيه، اين احترام ديده مي­شود. به همين جهت، در زماني كه عبدالرحمن‌بن‌رستم در بستر مرگ قرار داشت، شورايي را جهت انتخاب جانشين برگزيد. در اين شورا، عبدالوهاب به جانشيني برگزيده شد. يكي از اعضاي شورا، يزيدبن‌فَندين بود كه با اين انتخاب مخالفت كرد و به‌تدريج گروهي پيرو او شدند كه به نام «نُكّار» مشهور گرديدند. اين فرقه، كم‌كم گروهي مستقل و داراي عقايد خاص شد. مقاله حاضر، درصدد بررسي نام‌هاي اطلاق‌شده بر فرقه نُكّار، علل و چگونگي شكل‌گيري، جايگاه و سابقه زندگي يزيدبن‌فندين، برخوردهاي نظامي نُكّار با اباضيه، دانشمندان نُكّاري‌مذهب و قيام ابويزيد مخلدبن‌كيداد نُكّاري است كه مهم‌ترين قيام سياسي نُكّاريه شمرده مي‌شود. در پايان نيز به تناسب اطلاعات تاريخي موجود، رئوس عقايد نُكّاريه را برمي­شماريم.