نگاهي به نقد خود پالايشي عرفا و بي التزامي به شرع

يكي از مسائلي كه در عرفان اسلامي، چالش­هاي فراواني به همراه داشته و بهانه توجيه كينه­ توزي مخالفان با تعاليم صوفيانه شده است، مسئلة «بي­ التزامي به شريعت» است كه به دليل غفلت مدعيان، به‌عنوان جواز عارف واصل در مقيدنبودن به انجام عبادات تعبير شده است. منتقدان و مفسرّان، آراي چندگانه­اي دربارة بي­التزامي عرفا به شرع ارائه داده ­اند، اغلب مشايخ بزرگ نيز در دوره­ هاي مختلف، انتقادهاي بسياري بر ديگر صوفيان وارد كرده ­اند كه بنا بر نوع ديدگاه ناقد و محيط اجتماعي و زمان فرق مي­كند. تأمّل در انديشه ­هاي نقادانة خود عرفا در اين زمينه كه با تجارب عرفاني همراه است و همچنين تحليل آنها، مي­تواند پرده از حقيقت بردارد. نگاهي گذرا به كلام و رفتار بزرگان عرفان، نمايانگر توجّه آنها به ظاهر و باطن دين و اهداف والاي آن و پرهيز از هرگونه قشري­گري ديني است. هرچند پژوهش‌هاي پراكنده­اي در تبيين اين موضوع صورت گرفته است، امّا اهميّت آن و توجّه به آسيب­ شناسي در مسائل متنازع ­فيه، ما را وادار مي‌كند كه نگاه خود عرفا را هم بر اين مسئله واكاوي كنيم. در اين نوشته، عقايد و بيانات عارفان و پژوهشگران انديشة عرفاني و خودپالايشي عرفا در اين زمينه بررسي مي‌شود و توجيهات معرفتي در بي­ التزامي به شرع نيز موردتوجّه قرار مي­گيرد. فرضية ما بر اين مبنا استوار است كه بي ­التزامي به شريعت، حاصل عملكرد مدعيان تصوّف بوده است و در انتساب آن به مشايخ بزرگ مي­توان ترديد كرد.