پيشينۀ تاريخي و تحليليِ بحث دربارۀ انواع ادبي تا پايان قرن هفتم

در اين مقاله پيشينۀ نظري «انوا ع شعر» در آراء قدما تا قرن هفتم با سير تاريخي تحليل و بررسي شده است. ضرورت طرح موضوع از آنجا شكل گرفت كه ملاحظه شد باوجود گستردگي بحث و نظر دربارة تقسيم‌بندي و تعريف انواع شعر در مطالعات معاصر، آنچه در اين حوزه مغفول مانده است، پاسخ به اين پرسش است كه آيا در نظريۀ ادبي قدما تعريف و دسته‌بندي روشني از انواع شعر وجود داشته است و اگر پاسخ آري است، مبناي تقسيم‌بندي پيشينيان از انواع شعر چه بوده است. وجود عباراتي در ابيات خاقاني كه به­ صراحت از ده شيوۀ شاعري نام مي­برد، اين نظريّه را قوّت مي­بخشد كه در مباحث نظري قدما تعريف و طبقه­بندي روشني از انواع شعر وجود داشته است.بدين­ منظور آراء قدما تحت چهار عنوان فيلسوفان و منطقيان، اديبان و بلاغيان عرب، آثار نقد ادبي و بلاغي فارسي و شاعران بررسي شد و اين نتيجه به ­دست­ آمد كه مبحث انواع ادبي (به‌طور خاص شعر) ميان قدما و به ­ويژه عرب‌ها، مبحثي كاملاً شناخته شده بود و در آثار نقد ادبي و بلاغي آنان، فصل يا دست­كم عنواني به آن اختصاص داده مي‌شد.در حوزۀ ادب فارسي، مباحث نظريّۀ انواع شعر بسيار متأخرتر از اديبان عرب و كاملاً متأثر از آنان است؛ باوجوداين، جريان ناپيدايي از تحوّل نظريّۀ انواع شعر و تقسيم‌بندي آن در دوره‌هاي مختلف، در لابه‌لاي ابيات شاعران قابل رديابي است.