سير تحوّل «نقش زن» در داستان‌پردازي هوشنگ گلشيري: يك شاخصة سبكي و فكري

مسألة زن، و نقش‌ها و موقعيت‌هاي فردي و اجتماعي او و بايدها و نبايدهاي مربوط بدان، از موضوعات و مؤلفه‌هاي مهم در ادبيات داستانيِ معاصر است و با توجه به مؤلفه‌هايي چون زمينه و بطن فرهنگي و اجتماعي داستان‌ها، موازين و مؤلفه‌هاي حاكم بر مكتب‌ها و جريان‌هاي داستان‌نويسي، و نوع نگاه و تجربه‌هاي فكري و اجتماعيِ هر نويسنده، نقش و هويت زن در داستان‌ها شكل‌هاي مختلفي مي‌تواند داشته باشد، چنان‌كه از شاخصه‌هاي مهمّ سبكي و گفتماني در داستان‌نويسي است. از اين روي، مطالعة سير تحوّل نقش و هويت زن در داستان‌پردازي معاصر، مؤلفة درون‌متنيِ مهم و قابل اعتمادي براي بررسي سير (و چگونگي) تحولِ داستان معاصر است. از اين ميان، مطالعة نقش زن در داستان‌هاي هوشنگ گلشيري با توجه به جايگاه مهم و اثرگذار او در داستان معاصر، از اهميت خاصّي برخوردار است و شاخصة سبكي و فكريِ قابل اتكايي براي بررسي سير داستان‌نويسي گلشيري است. در اين مقاله پس از بررسي سير تحوّل نقش زن در داستان‌پردازي گلشيري، برآنيم تا «سير تحوّل نقش زن و ميزان نمود فرديت زن» در داستان‌هاي گلشيري را به‌عنوان شاخصه‌اي قابل اتكا و درون‌متني در بررسي و تحليل سير داستان‌پردازي گلشيري به‌كار بگيريم. نتايج تحقيق بيانگر تحوّل معنادار نقش و هويت زن در سير داستان‌نويسي گلشيري است، چنان‌كه مبناي قابل اتكايي براي دوره‌بندي داستان‌هاي اوست و از سوي ديگر، تقابل‌هاي درون‌ساختي و رواييِ خاصّي را نشان مي‌دهد كه به‌شكل معناداري برآيند تقابل‌هاي موجود در مدرنيتة ايراني در ارتباط با نقش‌ها و هويت‌هاي زنان است.