بررسي شاخصه هاي تجربۀ اوج عرفاني در غزل هاي بيدل دهلوي بر اساس نظريّۀ خودشكوفايي آبراهام مزلو

با استفاده از نقد روان‌شناسي كه براي تحليل متون ادبي به كار گرفته مي‌شود، كنكاشي در لايه‌هاي زيرين شخصيّت صاحب اثر و متن آفريده‌شده از سوي او، صورت مي‌گيرد. انسان‌گرايي يكي از مكاتب روان‌شناسي است كه در آن به جنبه‌هاي مثبت انساني توجه شده است. آبراهام مزلو به عنوان چهرۀ اصلي اين مكتب، با ارائۀ نظريّۀ خودشكوفايي به توصيف انسان سالم و بالنده پرداخته است. تجربۀ اوج يكي از معيارهاي اصلي نظريّۀ مذكور است كه مباني آن شباهت‌هاي زيادي به آراء شاعران عارف مسلك مسلمان از جمله بيدل دهلوي در باب فنا، وصال، وحدت و اتّحاد دارد. ديوان بيدل سرشار از توصيف تجربيّات عاشقانه‌اي است كه سالك كمال‌جو با آن روبه‌رو شده است. پژوهش حاضر با روش توصيفي تحليلي، نمودهاي تجربۀ اوج را در غزل‌هاي بيدل با رويكرد به يافته‌هاي مزلو كاويده است. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد مواردي مانند گشوده‌شدن افق نامحدود در برابر ديدگان، احساس شديد وجد و حيرتي فرامكاني و فرازماني، احساس يكپارچگي و بي‌خويشتني و گرايش به شعر، عرفان و مذهب در آزمودني‌هاي مزلو و تجربه‌هاي بيان‌شده از سوي بيدل مشابه است.