تصوير مخدوش واقعيت اجتماعي در پوزيتيويسمِ استقراييِ نظرية زمينه‌اي

Distorted Picture of Social Reality in Inductive Positivism of Grounded Theory

در اين مقاله مي‌كوشيم تا با تكيه بر رئوس انتقادات كارل پوپر از پوزيتيويسم و استقراگرايي، اين دو مبنايِ پوزيتيويستي و استقراييِ نظرية زمينه‌اي را مورد انتقاد قرار دهيم: اول، تهي كردن ذهن از هرگونه پيشداوري و ارزشگ‌ذاريِ اخلاقي در فرآيند تحقيق؛ و دوم، تقدم مشاهده بر نظريه، گرد‌آوريِ اطلاعات از طريق آن، مقايسة اين اطلاعات بر مبناي تفاوت‌ها و شباهت‌هايشان، و نهايتاً استنتاج نتيجه‌اي كلي از اين قياس در قالب مفاهيمي انتزاعي. طبق ادعاي نظرية زمينه‌اي، مي‌توان با عمل به اين مباني واقعيت اجتماعي را «همان‌گونه كه هست» اظهار كرد. استدلال مي‌كنيم كه در عمل اين ادعا نه‌تنها محقق نمي‌شود، بلكه تصويري مخدوش و اي‌بسا تحريف‌شده از واقعيت اجتماعي اظهار مي‌شود. همچنين عمل به اين دو مبنا، محقق را به‌جاي اينكه تبيين‌گر منتقد واقعيت اجتماعي باشد، به توصيف‌گري خنثي، يا به تعبير ما به «كارگر اطلاعات» و «عملة داده‌ها» بدل مي‌كند، و اين به معني از بين رفتن خصيصة ذاتيِ علم جامعه‌شناسي، يعني جنبة نقادانة آن است.