حوزه‌هاي كاربستِ رويكرد تاريخ فرهنگي در تحليل تاريخ قاجاريه (مطالعه و ارزيابي منابع سفرنامه‌اي)

نوشتار حاضر به طرح اين مساله مي‌پردازد كه با كاربست رويكرد تاريخ فرهنگي چه حوزه‌هاي موضوعي و معرفتي در بررسي منابع سفرنامه‌نويسي دوره قاجاريه، امكانِ طرح مي‌يابد؟ آثار اين خوانش بر خلق معاني جديد در پژوهش تاريخي چيست؟ در ارزيابي نقّادانه‌ي متون سفرنامه خارجي مشخص است كه علي‌رغم برخي خلاء‌ها، دربردارنده‌ي رويكرد مردم‌شناختي، انسان‌شناسي فرهنگي به جامعه، فرهنگ و تاريخ ايران از يك سو، و طرح اين مسائل با رويكردي جزئي‌نگرانه اجتماعي از سوي ديگر، هستند كه هر دو منظر معرفتي و روش‌شناختي مذكور در چارچوب رويكرد تاريخ فرهنگي مي‌تواند در كشف و ارايه حوزه‌هاي موضوعي و مساله ‌شناسي پژوهش اثرگذار و به خوانش‌هاي جديد و موثر در تحليل تاريخ قاجاريه انجامد. دستاورد نوشتار حاضر نشان داده است كه سياحان در مساله‌شناسي خود، عمدتاً به وضعيت و تغييرات اجتماعي، تحليل فرهنگي از گذشته در پرتو حال، توجه به كار ميداني در پژوهش يا مشاهده‌ي صبورانه مسائل‌، عملياتي كردن روش‌هاي كمّي متمركز بوده و با طرح معاني و مفاهيم با روشِ جزئي‌نگر اجتماعي به فراهم شدن زمينه شكل‌گيري تبيين‌هاي چندگانه از مسائل تاريخ اجتماعي و فرهنگي دوره قاجار كمك كرده‌اند.