جايگاه مساله در كارآمدي پژوهش‌هاي تاريخي

مسأله، بعنوان دغدغه و ابهامي كه پژوهشگر تاريخ از درون موضوع مورد پژوهش استخراج كرده و سعي در تبيين و تفسير آن دارد از دو وجه قابل طرح مي­ نمايد. يك وجه از مسأله كه سخت با موضوع و ملاحظات زماني گذشته در هم تنيده است، چگونگي تحقق مساله است. اين وجه جنبه معلوليت و روند تحققي مسأله را در خود دارد و در پرتو دانش و تخصص تاريخ شناس و ديگر تاريخ شناسان متخصص در عصر مورد مطاله قابل طرح است؛ اما وجه علّي مسأله كه به چرايي آن مي‌پردازد، مقوله اي است كه به طور مشخص با دانش و انگاره­ هاي ذهني مرتبط با ملاحظات حيات تاريخ ­شناس مرتبط است و چه در طرح و چه پاسخ­گويي ناظر به وضع موجود جامعه زيست - بوم تاريخ ­شناس است. وجوه كاربردي دانش تاريخ و تداخل گذشته و حال در پژوهش تاريخ ­شناس و مهم تر ماهيت بين رشته اي و ميان رشته اي پژوهش او، در اين وجه از مسأله نمود پيدا مي­ كند و حسب رويكرد گذشته­ گرا يا عصر گراي تاريخ شناس در طرح اين وجه چرايي، پژوهش­ هاي تاريخي را جهت مي­ دهد. نوشتار حاضر با تأملي گذرا درباره جايگاه مسأله و ماهيت روشي طرح آن؛ دو رويكرد مذكور را در تبيين و طرح مسأله بررسي مي­ كند و نسبت آنها را با ميزان كارآمدي دستاوردهاي پژوهشي تاريخ ­شناسان مورد تأمل قرار مي­ دهد.