بررسي محوطه‌هاي هزارۀ چهارم قبل‌ازميلاد در دشت مريوان

در پژوهش حاضر كه حاصل از طرح بررسي و بازنگري باستان‌شناسي دشت مريوان است، شواهد جالبي از آثار هزارۀ چهارم قبل‌ازميلاد (مس‌سنگي جديد) مورد بررسي و شناسايي قرار گرفت. پژوهش حاضر با توجه به گاه‌نگاري ارائه‌شده براي شمال بين‌النهرين و تطابق آن با گاه‌نگاري ارائه‌شده در گودين‌تپه انجام شده و دوره‌بندي‌هاي ارائه‌شده براساس تطابق شواهد سفالي با اين دو حوزۀ فرهنگي ارائه شده است. دورۀ مس‌سنگي جديد براساس گاه‌نگاري شمال بين‌النهرين با واژۀ Late Chalcolithic و با نام اختصاري LC مشخص شده است كه به پنج مرحله از LC1 تا LC5 طبقه‌بندي شده است. LC1 قديمي‌ترين مرحله آن است كه شاخص آن سفال‌هاي منقوشي است كه طبق گاه‌نگاري گودين شامل مرحلۀ گودين IX يا سنت سفالي سه‌گابي است و مرحلۀ LC5، جديدترين مرحلۀ آن است كه با مرحلۀ گودين VI 1 يا فرهنگ سفالي اوروك جديد مشخص شده است. نكتۀ جالب اينكه هيچ اثري از يكي از مراحل اوايل اين دوره (گودين LC2-VII/VI3) مورد شناسايي قرار نگرفت و بيشتر محوطه‌ها مربوط به اواسط اين دوره (گودين LC3, 4-VI2) هستند. هرچند كه بازۀ زماني پيشنهادي ما براي اين دوره در مريوان تقريباً با بازۀ زماني پيشنهادي براي دورۀ اوروك مياني برابر است، ولي شواهدي دال بر اوروكي بودن اين آثار در بررسي به‌دست نيامد (به‌جز يك محوطه) و تفسير ما از اين آثار، استقرارهاي كوچك و منطقه‌اي يكجانشين دورۀ مس‌سنگي جديد هستند. تنها در اواخر اين هزاره است كه شاهد تأثيرات واقعي فرهنگي بين‌النهريني در منطقه هستيم كه نمونۀ بارز آن تپه ره‌شه (Rasha) است كه نمونه‌هاي جالبي از سفال‌هاي لبه‌واريخته نوع اوروك جديد از آن به‌دست آمده است. با نگاهي به ابعاد و اندازۀ اين تپه مي‌توان اين فرض را محتمل دانست كه اين محوطه همزمان با دورۀ اوروك در بين‌النهرين نقش يك استقرار مركزي در دشت مريوان را ايفا كرده و مابقي محوطه‌هاي هزارۀ چهارم قبل‌ازميلاد در دشت مريوان غالباً استقرارهاي كوچك اين دوره بوده‌اند.