مباني نظري عشق عرفاني در سوانح‌العشاق احمد غزالي

Love in the realm of theoretical from the view of Ahmad Ghazali

از مهم‌ترين مفاهيم مورد تاكيد در عرفان اسلامي، مفهوم عشق است، به‌ويژه در جريان عرفان عاشقانه و جمال‌گرا. اين جريان كه از رويكردهاي بسيار مهم در تصوف و عرفان اسلامي است، پيش از احمد غزالي هم وجود داشت اما غزالي كسي بود كه به آن تشخص و رسميت بخشيد. با بررسي آثار احمد غزالي، به ويژه اولين كتاب فارسي مستقل در موضوع عشق، يعني سوانح‌العشاق در مي‌يابيم كه جريان عرفان عاشقانه چه در بعد نظري و چه در بعد عملي و سلوكي، داراي اصول و ويژگي‌هايي است كه كمتر بدان توجه شده است. اين پژوهش به روش توصيفي تحليلي به موضوع استخراج و تبيين مباني نظري احمد غزالي در موضوع عشق عرفاني اختصاص دارد. دست‌آورد اين كار، يازده اصل نظري مستخرج از آراي خواجه احمد غزالي است. با تبيين اين اصول و ويژگي‌ها در آثار احمد غزالي و رويكردهاي خاصي كه اين جريان داشته است، مي‌توان دريافت كه چگونه او توانسته است آن را به صورت يك جريان و ساحت مستقل و شكوفا رواج دهد. بازشناسي اصول نظري عرفان عاشقانه همچنين مي‌تواند به ترسيم نظام فكري و نظري كاملاً متفاوتي براي صوفيانِ رسميِ داراي سلسله در نظام‌هاي سنتيِ خانقاهي، در برابر عرفان نظري ابن‌عربي و شارحانش ياري نمايد.

The concept of love is one of the most important concepts that are emphasized in Islamic mysticism, especially in the current of romantic mysticism. This current that is one of the most important approaches in Islamic mysticism, there was also before but Ghazali was the one who gave it individuation and recognition. After studying the works of Ahmad Ghazali, especially the first independent Persian book on the subject of love, Savane ol-oshagh, we will know that the romantic mysticism has the principles and characteristics that is considered less both theoretical and practical dimensions. This study is paid to eleven of these theoretical principles derived from the votes Khwaja Ahmad. After identifying these principles and characteristics in the works of Ahmad Ghazali and specific approaches that have been this current, can see how he has managed promote it as an independent and prosperous current and realm. Recognizing the theoretical foundations of romantic mysticism can also help to drawing intellectual and theoretical system and completely different for the official Sufi in traditional systems, against the theoretical Sufism of Ibn Arabi and his exponents.