تقابل و تعامل زرتشتيان و مسلمانان در سده‌هاي نخستين اسلامي؛ ارزيابي انتقادي كتاب ستيز و سازش اثر جمشيد گرشاسب چوكسي

جمشيد گرشاسب چوكسي در كتاب ستيز و سازش؛ زرتشتيان مغلوب و مسلمانان غالب در جامعه ايران نخستين سده­هاي اسلامي، به بررسي مناسبات زرتشتيان و مسلمانان در ايران طي نخستين سده­هاي دوره اسلامي پرداخته است. در مقاله حاضر تلاش شده تا با نگاهي انتقادي به اين اثر، جايگاه اين كتاب در مطالعات اسلام و ايران روشن شود. به نظر مي­رسد كه با توجه به اينكه چوكسي در وهله نخست دين­پژوه است نه مورخ، كتابش به لحاظ بينش و روش تاريخي ضعف­هاي جدي دارد. اگرچه استفاده او از منابع اوستايي و بررسي نقش ادبيات آخرالزماني و بررسي اجمالي تأثيرپذيري متقابل متون زرتشتي و اسلامي در تدوين سيره پيامبر(ص) و زرتشت از وجوه برتري اين كتاب به شمار مي­رود؛ اما ضعف­هايي متوجه آن است كه ارزيابي آن­ها در پژوهش حاضر مورد توجه قرار گرفته است. همدلي چوكسي با هم­كيشان خود، تسلط نداشتن به زبان عربي، ضعف روش ­شناسي و منبع­ شناسي تاريخي و نيز ديدگاه­ ها و تحليل­ هاي تاريخي بعضا نادرست وي از مهم­ترين ايرادهاي كتاب ستيز و سازش است.