سير تاريخ‌نگاري شيعه در پنج قرن نخست براساس دو فهرست شيخ طوسي و نجاشي

علم تاريخ در ميان شيعيان از چه اهميتي برخوردار بوده است؟ چه موضوعات تاريخي توجه آنان را در ادوار نخست برانگيخته است؟ سير هرگونه تاليفي در بستر زمان و نقش حوزه‌هاي حديثي در شكل‌گيري آن به چه صورت بوده است؟ اين پرسش‌ها مسائل اين پژوهش به‌شمار مي‌آيد تا در پرتو آن، تاريخچة علم تاريخ در ميان شيعيان و نظرگاه آنان به اين علم روشن گردد. يافته‌هاي اين پژوهش گوياي آن است كه براي مولفان و مورخان شيعي، غالباً تاريخ تشيع (يعني: زندگاني ائمة اطهار عليها السلام) بر تاريخ جهان اسلام اولويت داشته است. بدين‌روي، وقايعي كه رابطة تنگاتنگي با تاريخ تشيع داشته مطمح‌نظر عالمان شيعه براي تاليف اثر بوده است. سير تاريخي تاليف آثار نشانگر آن است كه شكل‌گيري هريك از موضوعات تاريخي در بستر زمان، روند يكساني نداشته و با اقبال و ادبار از سوي عالمان مواجه بوده است. همچنين حوزه‌هاي حديثي شيعه در شكل‌گيري اين آثار نقش‌هاي متفاوتي با يكديگر داشته‌اند و در مجموع، تاريخ‌نگاري شيعه در پنج سدة نخست، مرهون تلاش‌هاي عالمان مراكز علمي حوزة عراق، به‌ويژه مكتب كوفه، بوده است.