دورنمايي از وقايع قرن نهم هجري از ديدگاه دولتشاه سمرقندي در كتاب «تذكرةالشعراء» با تأكيد بر نقش علما

دولتشاه سمرقندي، از جمله تذكره‌نويسان قرن نهم هجري است كه در كتاب مهم خود، تذكرة‌الشعراء، گزيده‌اي از احوال و آثار علما و شعراي دوره اسلامي، به‌خصوص قرن 8 و 9 هجري را تدوين كرده و در امتداد آن، نظرات قابل توجهي در باره وقايع اجتماعي، فرهنگي و سياسي دوره مورد بحث در اختيار قرار داده است. پرسش پيشِ ‌رو، اين است كه سير حوادث در تذكرةالشعراء چگونه در ذهن مؤلف پردازش شده است و علما چه جايگاهي در آن دارند؟ يافته‌هاي تحقيق، حاكي از آن است كه دولتشاه به اين دليل كه اهل قلم، اهل دولت و اهل دل بوده است، نسبت به كمبودهاي اين عرصه‌ها شناخت كامل داشته و گاهي با اغماض و گاهي با شهامت، به آنها پرداخته و در مورد علما به همين شيوه مسائلي را مطرح مي‌كند كه در شناخت دوره، راهگشاست. دولتشاه، شخصيتي اعتدالي و مردمي بود و در خود، آن وارستگي را ميديد كه علماي عصر خويش را به نصيحت درباريان جهت رسيدگي به حال رعيت ترغيب كند. روش تحقيق در اين مقاله، تاريخي ـ تحليلي است و در كنار آن، از الگوي هرمنوتيك قصدگرا استفاده خواهد شد. اين روش، از اين جهت برگزيده شده كه ضمن لحاظ اصل متن و زمينه شكلگيري آن، به قصد و هدف مؤلف نيز توجه گردد.